Perili Köşk sahilde yürürken veya arabanızla gelip geçerken mutlaka gözünüze çarpmıştır. Rumelihisarı’nda tam ikinci köprünün yanında gösterişli mimarisi ile dikkat çeken ve geçmişi 1910 yıllarına uzanan tarihi bir yapı. Açıkcası ben Sergi için gitmeden önce adının Perili Köşk olduğunu bilmiyordum. Bu yapı hakkında tek bildiğim Borusan Holdinge ait olduğu ve iş yeri olarak kullanıldığı idi. Kısaca tarihinden söz edersek. Bu yapı daha öncelere dayanan ismi ile, Mısır Hidivi Abbas Hilmi Paşa’nın Başyaveri olarak görev yapan Yusuf Ziya Paşa’ya ait. Köşkü’nün yapımına 1910’lu yıllarında başlanmış. Paşa vefat ettiği tarih 1926 yılına kadar ailesi ile birlikte köşkte yaşamaya devam etmiş. Paşanın ölümünden sonra ise ailesi 1993 yılına kadar köşkte oturmuşlar. Köşk yapım zamanında başlayan Birinci Dünya savaşı ve Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşa katılımı sebebi ile tamamlanamamış. Yarım kalan yapının tamamlanamamasından dolayı iki katı boş kalmış. İsmi ise be sebepten “Perili Köşk” olarak anılmaya başlanmış. Aynı zamanda faaliyetlerini de burada sürdüren Borusan Holding 2007 yılından itibaren köşkü, 2030 yılı sonuna kadar kiralamış. Tam detayını paylaştığım linkten de okuyabilirsiniz. Perili Köşk’ün tarihi Ben haftasonu gitmek için sergi araştırmaları yaparken denk geldim. Perili Köşk ismini anımsamadığım için adresine baktım ve orası olduğunu o zaman anladım. Engelliler icin çok uygun yapılmış. Biz arabamızı ara bir sokakta çekip yürüdük ama engelliler için kapıdaki görevliye sorduğumda yan cafelerin valelerine bırakabilineceğini söyledi. Kendi kapılarında giriş çıkışı engellediği için müsade edilmiyormuş. Köşkte düzenli olarak sergiler oluyor. Normalde giriş ücreti 10 tl. Fakat engellilere ve refakat eden bir kişiye ücret alınmıyor. Benim gittiğim ve hala şuan güncel olan 3 adet farklı sergi var bu köşkte. Aynı zamanda burası bir ofis. Bu sebepten orada aldığım bilgiye göre hafta içi ziyaretçiye kapalı. Sergiler bütün katlarda mevcut. Hem eserleri görürken hem de ofisleri, odaları, çalışma alanlarını da görüp gezebiliyorsunuz. Gezdiğiniz her katın ayrı bir büyüsü var bu köşkte. Bunun en büyük sebebi muhteşem bir manzaraya sahip olması.
İçerisinde çok modern bir asansörü var. Teras katına kadar çıkmıyor. Asansör ile bir alt katta iniyorsunuz. Buraya kadar geldim o manzarayı göremicek miyim diye düşünmeyin. Onuda düşünmüşler ve o son bir kat için merdivene engelli çıkarma mekanizmasını koymuşlar. Böylece buyrun size seyri harika, uçsuz bucaksız bir İstanbul manzarası.
Manzaranın keyfini birde kahve eşliğinde çıkarmak isterseniz. Köşkün içinde bulunan Müze Cafe’yi tavsiye ederim. Yine haftasonları açık olan bu cafede birşeyler atıştırıp, kahvenizi yudumlayabilirsiniz. Yapmak istediğiniz organizasyonlarınız ve davetleriniz içinde sizlere yardımcı oluyorlar.
Sanatla bütünleştirdikleri bu güzel köşkün kapılarını bizlere açan Borusan Holding’e göstermiş oldukları özen ve hassasiyet hem de sundukları sergiler için kendi adıma teşekkür ediyorum.
Çocukluğum iki senesini geçirdiğim Bartın’a yıllar sonra engelli gözü ile ziyaret ettim. Bütün yerleşim yerlerinde yaşanan sorunların aynen burada da geçerli olduğunu belirtip, Bartın’ın önemli bir tatil merkezlerindeki gözlemlerimize geçelim.
İnkumu
Sahil boyunca yer alan caddede boydan boya tekerlekli sandalye ile rahatça gezebilirsiniz. Sandalye için düzenlemeler yapılmış. Yeme içme yerleri de müsait. Tanıtım sayfalarında engelliye uygun notu bulunmasa da bazı tesisler oldukça müsait. Ben Sunset otelde kaldım. (İki kişi için yaklaşık 200 tl) Fazla bir sorun yaşamadım.Denize girmede zorluklar yaşanır. Zira kumsalı aşıp denize ulaşmada bir önlem göremedim.Karadeniz’de tatil yapmak isteyen engelliler için bir seçenek olarak düşünebilirsiniz.
Amasra
Batı Karadeniz bölgesinin en önemli tatil bölgesi olan Amasra genel olarak tekerlekli sandalyeye uygun sayılabilir. Bu ifade ile tamamıyla uygun manasını çıkarmayın. Biliyorsunuz bizler bu konulara ülkemizde dört dörtlük bir yerleşim yeri bulmamız mümkün değil. Ufak tefek düzenlemeler olması bile bize yeterli gelebiliyor. Amasra’nın içinde sahilde büyük limanda ve küçük limanda gezebilmek ve yeme içme ihtiyaçlarını karşılamak mümkün. Burada da engelliye uygun bir tesis bulamadım. Kaldırımların işgal altında olması (aslında kaldırım yükseklikleri uygun yapılmıştır), parke yollar ve yokuş sokaklar bizlere önemli zorluklar yaşatmıştır. Tarihi çarsının olduğu dar sokakta kalabalıkta güçlük yaşanacağı olasıdır.
Yollarda engelli araç park yerlerinin bulunduğu ve limandaki park yerinde iyi korunan engelli oto park yerinin bulunması bize olumlu bir intiba yaratmıştır
Günübirlik bir gezinti yapma amacıyla buraya gelebilir ve güzel bir gün geçirebilirsiniz.
Safranbolu
İşte tekerlekli sandalye ile gidilmemesi gereken yerlere iyi bir örnek. Gezmeniz mümkün değil. Sadece araba ile bir tur atıp önemli bir yere sahip olan meşhur evleri uzaktan görebilirsiniz. Ne içlerine girebilir nede taşlı yolları nedeniyle çarşısında gezebilirsiniz.
Ancak benim yaptığım gibi bir kahvede oturup ( oda Araçınıza park yeri bulabilirseniz. Zira engelli araç için ayrılmış hiçbir park yeri bulunmamaktadır.)güzel bir Türk kahvesi içebilirsiniz.
Kısaca yolunuzun üstünde ise sadece içinden geçip etrafı izlemekten başka bir şey beklemeyin.
Kastamonu – Ilgaz
Batı Karadeniz’in bu güzel ve şirin ilinde tekerlekli sandalye ile boydan boya şehri gezmeniz mümkün. Bu gezi sırasında şehrin önemli yerlerini görme imkanına sahip oluyorsunuz. Cana yakın ve yardımcı insanları ile Kastamonu da iyi bir intiba edindik. Araç parkı konusunda özel bir yer olmadığından zorluk yaşadık.
Nasrullah cami avlusunda şadırvandan su içen güvercinleri izledik ama cami onarımda olduğundan içine giremedik. Burada bu camide kurtuluş savaşında halkın desteğini sağlamak için burada vaazlar veren Mehmet Akif Ersoy’u minnetle andık.
Nasrullah Camiinin hemen arkasında yöresel eşya ve gıda maddesi alabileceğiniz tezgahlar bulunmaktadır. Rahatça gezilip alış veriş yapılabilir.
Kalesini ancak uzaktan görebilirsiniz içine girmemiz mümkün değil. Atalarımız zamanında bunları yaparken bizleri düşünmemiş !!!!. Ama günümüzde de bizleri düşünmeyen yetkililerimiz yok değil.Şehri yukardan gören saat kulesindeki basamakların yanında bir rampa yapılmaması,gene müzesinin girişine rampa konulmaması gibi.
Müzesinde taş lahitlerin yanında Büyük Önderimizin özel eşyaları da bulunmaktadır. Biliyorsunuz Atamız Kastamonu’ya özel bir önem vermiş ve Şapka devrimini burada yapmıştır. Müzesinde On’a özel bir yer ayrılmış ve hatırası yaşatılmaktadır. Müze hakkında Kastamonu Müzesi linkinden bilgi alabilirsiniz. Ama ne yazık ki bu tanıtımda Atatürk’ten ve içindeki eşyalarından bahsedilmemiş olması beni çok üzdü. Nedir bu davranışın sebebi cidden anlamakta zorlanıyorum. Belirttiğim gibi Tekerlekli sandalye için girişe rampa olmaması önemli bir sorun. Ancak Müdüründen Güvenlik görevlisine kadar güzel insanların candan yardımı ile Müzeye girebildik. Ama üst katına çıkmamız mümkün değildi. Bu olumsuzluğun giderilmesi için Turizm ve Kültür Bakanlığına detaylı bir yazı yazdım. İnşallah yetkililer bizler için kısa zamanda bir düzenleme yaparlar. Ümitli miyim derseniz maalesef hayır.İnşallah yanılırım ama daha önceki girişimlere bakarak umutlu olmam için bir örnek bulunmamaktadır. Zira oradaki görevliler ve engelli kuruluşları da girişimlerde bulunmuşlar ama netice alamamışlardır.
Bu arada oradaki görevlilerden aldığım (görevlilerin benden belirtmemi istedikleri bir bilgi) ve bana da inandırıcı gelen bir bilgiyi sizlerle paylaşmak isterim. Bu Çanakkale savaşında, kurtuluş savaşında Kastamonu’dan askere giden o kutsal insanlar için yapılan ama sonradan başka yöreler mal edilen ve çok bilinen türkülerle ilgili.”Hey onbeşli onbeşli” ve “Çanakkale içinde vurdular beni” türkülerin aslında Kastamonu’dan savaşa gider askerler için yapıldığını ve Kastamonu türküleri olduğunu öğrendim ve bu bilgileri sizlere de iletmek isterim.Kalacak yerleri sınırlı. Tanıtımlarında engelliye uygun yerler görülüyor. Buralarda kalabilir ve bu şirin ve güzel ilimizde birkaç gün kalıp gerek bu ilimizi ve çevresini gezebilirsiniz. Ben Kadıoğlu Konak’ında kaldım. Tam olarak tekerlekli sandalyeye uygun olmasa da gerek sahipleri olan karı kocanın gerekse çalışanların sıcak ve içten davranışları bu eksikliklerini kapatıyor.Dönüş yolunda Ilgaz tabiat parkında bir araç turu yapabilir ve yeşile ve ormana hayran kalabilirsiniz.Kayak tesislerinin de bulunduğu bu merkezin kışın da muhteşem bir manzaraya sahip olduğu kesindir.
Araştırma Görevlisi O.Can Yılmazdoğan (2010) Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Turizm Fakültesinde görev yapmaktadır. 2009 yılında Eskişehir Anadolu üniversitesi Turizm ve Otel İşletmeciliği bölümününden mezun olmuştur.2013 yılında da ayni üniversitede Yüksek lisans-master eğitimini tamamlamıştır.Halen Turizm İşletmeciliği üzerine doktora çalışmasını sürdürmektedir.
Uluslar arası hakemli Dergilerde makaleleri yayınlanmış, Uluslar arası Bilimsel Toplantılarda bildiriler sunmuş ve bu bildiriler Bildiri kitaplarında basılmıştır. Bunların dışında konu ile ilgili ulusal bazda yayınları ve bildirimleri bulunmaktadır.
Genç yaşta bu başarılı çalışmaları bulunan Yılmazdoğan’ın izni ile Saadet Pınar Temizkan ile birlikte yaptığı OTEL İNTERNET SİTELERİNDE ENGELLİ BİREYLERİN İHTİYAÇLARINA YÖNELİK BİLGİLERİN VARLIĞI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA’SINI sizlerle paylaşmak istemekteyiz. Akademik bazda olan çalışma aşağıdadır. Kendisine bu çalışmasını bizle paylaştığı için teşekkür ediyoruz ve bundan sonraki hayatında başarılarının devamını temenni ediyoruz. Bundan sonrada çalışmalarını paylaşmak dileği ile sevgilerimizi sunuyoruz.
Otel İnternet Sitelerinde Engelli Bireylerin İhtiyaçlarına Yönelik Bilgilerin Varlığı Üzerine Bir Araştırma
Saadet Pınar TEMİZKAN, Orhan Can YILMAZDOĞAN
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Turizm Fakültesi
Engelli bireylerin tüm faaliyetlerden eşit bir şekilde yararlanabilmeleri ve bu faaliyetlere katılabilmeleri çağdaş toplum olabilmenin önemli bir gerekliliğidir. Bu bakımdan turizm faaliyetlerine katılım gereksinimi ve hakkı açısından, engelli bireyler diğer bireylerden farksızdır. Engelli bireylerin eylemlerini sınırlayan kısıtlarının haricinde toplumun organize oluş şeklinden kaynaklanan çeşitli bariyerler de engelli bireylere ilave sorunlar oluşturabilmektedir. Özellikle bilgi arama sürecinin elektronik kaynaklardan yoğun şekilde beslendiği teknoloji devrinde, elektronik kaynaklarda paylaşılan bilgilerin engelli bireylerin ihtiyaçları gözetilerek oluşturulmayışı söz konusu bireyler için elektronik engeller doğurmaktadır. Bu bakımdan çalışmanın amacı; Türkiye’de en çok turist ağırlayan ilk üç il; Antalya, İstanbul ve Muğla’daki 4 ve 5 yıldızlı otellerin resmi internet sitelerinde engelli potansiyel turistlerin ihtiyaçlarına ve beklentilerine yönelik bilgilere ne düzeyde yer verildiğini araştırmaktır. Araştırma sonuçlarında üç ilde de 4 ve 5 yıldızlı otellerin internet sitelerinde engelli bireylerin bilgi edinme ihtiyacına yönelik son derece sınırlı paylaşımın yapıldığı ve yasal bir zorunluluk olarak otellerde engelli odası bulunsa bile bu bilgiye elektronik ortamda yeterli düzeyde yer verilmediği belirlenmiştir.
GİRİŞ
Engelli kavramı birçok karışıklığı beraberinde getiren ve engelin nasıl görüldüğüne dayalı olarak farklı şekilde kullanılan ve yorumlanan bir kavramdır. Tanımlamalar, engelliliği bir çeşit biyolojik bozukluk olarak gören medikal yaklaşımdan; engeli, bireyin kişisel problemi olmaktan öte toplumun organize oluş şeklinden kaynaklandığını vurgulayan sosyal yaklaşıma çeşitlilik göstermektedir (Drews, W., 2008, s. 164). Engelli bireylere olan yaklaşım gün geçtikçe olumluya doğru eğilim gösterse de, engelli bireylerin ihtiyaçları ve beklentilerinin anlaşılması ve karşılanması noktasındaki çabalar yetersiz kalabilmektedir. Özellikle tüm bireylerin haklarının gözetildiği çağdaş toplumun ortaya çıkabilmesinde, engelli bireylerin yaşamın tüm kesimlerine uyumlarının sağlanması çok önemli bir gerekliliktir (Artar ve Karabacakoğlu, 2003).
Engelli bireylerin uyum sıkıntısı yaşayabildiği alanlardan biri de turizmdir. Engelli bireylerin de diğer insanlar gibi gezmeye, tatil yapmaya ve farklı yerler görmeye ihtiyaçları vardır. Ancak engelli bireyler seyahat kararı verirken diğer bireylere göre daha fazla bilgiye ihtiyaç duyabilmektedir. Konaklama tesislerinde, engelli bireylerin özellikle kendi engel türlerine göre düzenlemelerin bulunup bulunmadığı, beklenti ve ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanmayacağı bilgisi büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda, turistik faaliyetler ve olanaklar hakkındaki bilginin kısıtlı oluşu veya diğer bir ifadeyle doğru ve güvenilir bilgiye erişememe durumu, seyahat tercihini etkileyebilmekte ya da seyahat yapma isteğini azaltabilmektedir (Darcy, 2003, s. 78). Bu bakımdan engelli bireylere güvenilebilir ve doğru bilginin sağlanması son derece önemlidir.
Günümüzde, internet bilgiye ulaşmak için en önemli araç haline gelmiştir. İnternet kullanıcısı bulunduğu yerden ihtiyaç duyduğu herhangi bir bilgiye kolayca ulaşabilmektedir (Ergün, vd. 2008, s. 288). Ancak elektronik ortamların da fiziksel ortamlar gibi engelli bireyleri gözetilerek düzenlenmeyişi, engelli bireyler için sıkıntılar yaratabilmektedir. Hatta konaklama işletmeleri fiziksel çevre düzenlemelerini engelli bireylere yönelik yapmış olsalar dahi, bunu bilgi edinmede en sık kullanılan elektronik ortamlarda yeterli şekilde duyurmadıklarında, katlanılan çabalar sonuçsuz kalabilmektedir. Bu bakımdan çalışmada, Antalya, İstanbul ve Muğla şehirlerindeki otellerin resmi internet sitelerinde engelli bireylerin faydalanmasına yönelik bilginin yer alıp almadığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır.
MEDİKAL VE SOSYAL BOYUT AÇISINDAN ENGELLİLİK KAVRAMI
Engellilik kavramına yönelik birçok farklı tanımlama bulunmakta ve farklı tanımlamalar ile bazı zamanlar birbirinin yerine, bazı zamanlarda ise farklı anlamlarda kullanılan benzer sözcükler, engelliliğe yönelik kesin sınırların çizilmesini ve kapsamın belirlenmesini zorlaştırmaktadır. Bu karışıklıklardan dolayı engellilere yönelik geliştirilecek yasaların ve hizmetlerin kapsamı da belirsizleşmekte uygulamada pek çok sorun ortaya çıkabilmektedir (Arıcı, 2010, s. 13-14).
Kavramlardaki belirsizlikler, bu belirsizliklerin azaltılmasına yönelik çabaları doğurmuştur. Kavramların arasındaki farklılıkları vurgulamak için Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 29. Dünya Sağlık Toplantısı sonrası 1980 yılında bir çalışma yayınlamış ve bu çalışmada engellilikle ilgili temel kavramlar üç başlık altında incelenmiştir (WHO, 1980):
Özürlülük (Impairment): Özürlülük; psikolojik, fizyolojik ya da anatomik yapıdaki ya da fonksiyonlardaki eksiklik ya da anormallik durumunu ifade eder (WHO, 1980, s. 47).
Engellilik (Disability): Engellilik, gerçekleştirilmesi normal sayılan bir faaliyeti uygulayabilmede kısıtlılık ya da eksiklik durumunu ifade eder ve sahip olunan özrün bir sonucu olarak ortaya çıkar. (WHO, 1980, s. 143).
Sakatlık (Handicap): Sakatlık, yetersizliğin ya da özürlülüğün bir sonucu olarak söz konusu bireyin (yaşa, cinsiyete, sosyal ve kültürel faktörlere bağlı olarak) normal kabul edilen bir görevi yerine getirmesini kısıtlayan ya da engelleyen dezavantaj durumudur. (WHO, 1980, s. 183).
Dünya Sağlık Örgütü’nün 1980 yıllarında yapmış olduğu bu sınıflandırma engelliliği medikal model temelinde değerlendiren bir sınıflamadır. Medikal model engelliliğe sosyal yönlerdeki problemleri göz ardı ederek bakar ve daha çok fiziksel sağlık problemleri üzerine odaklanır (Darcy ve Buhalis, 2011, s. 24-25). Dünya Sağlık Örgütü’nün 1980 yılındaki engellilik sınıflandırmaları aslında engellilikle ilgili belirli sınırların çizilmesi ve engelliğin kapsamının belirlenebilmesi için başlangıç noktası olmuştur. Ancak, 1980’de Dünya Sağlık Örgütü’nün yapmış olduğu nitelendirme engelliliği bireysel bir problem olarak ele almakta ve daha çok fiziksel sağlık problemleri üzerine odaklanmaktadır.
Medikal modelde odaklanıldığı üzere sağlıklı olma durumu yalnızca fiziksel sağlığı değil, ayrıca duygusal rahatlığı, sosyal uyuşmayı da içeren çok yönlü bir olgudur (Stokols, 2000, s. 136). Bu açıdan daha çok fiziksel sağlık problemlerine odaklanan medikal modelin aksine sosyal model engelliliği; engelli bireylerin sosyal faaliyetlere katılımını sınırlayan, onları ötekileştiren, bunaltan, sosyal olarak kurgulanmış kısıtlayıcı çevre faktörleri ve bir takım düşmanca davranışların ürünü olarak yorumlar (Darcy ve Buhalis, 2011, s. 27). Sosyal model bireyin özrünü inkâr etmez ancak engelliliğin; başlıca sosyal aktivitelere katılımda bireylerin özründen dolayı ayrım yapılmasına ve bireylerin dışlanmasına sebep olan sosyal olarak kurgulanmış bariyerlerin bir ürünü olduğunu şiddetle vurgular (Darcy, 2002, s. 63). Burada sosyal modelin altını çizdiği nokta; bireyin sahip olduğu herhangi bir özrün, toplumun organize oluş şeklinden dolayı engele dönüştüğüdür (Darcy ve Buhalis, 2011, s. 27).
Sosyal modelin bakış açısı temelinde engellilik tanımları da yeniden şekillenmiştir. Sosyal modelin yapmış olduğu vurgudan hareketle engellilik, kişinin sahip olduğu kısıtlılıktan dolayı, toplumun yapısına uyum sağlayamamasından ortaya çıkan karmaşık sosyal ilişkiler seti olarak da ifade edilebilir (Darcy, 2003 s. 9). Bu açıdan engellilik sadece bir sağlık problemi olmayıp bir bireyin vücut özellikleriyle o bireyin içinde yaşadığı toplumun etkileşiminin yansımasıdır (WHO, 2014). Bu bağlamda engelli bireylerin karşılaştıkları zorlukların üstesinden gelebilmek ve turizm faaliyetlerine katılımlarını sağlayabilmek için öncelikle çevresel ve sosyal bariyerlerin ortadan kaldırılmasını sağlayacak müdahalelerin gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır (WHO, 2014). Ancak turizm faaliyetlerine katılımın önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik çabalar ile engelsiz turizm kavramı doğabilecek ve engelli bireylerin turizm hareketlerine katılmaları teşvik edilebilecektir.
ENGELSİZ TURİZM KAVRAMI
Engelsiz turizm; hareket, görme, işitme, zihinsel vb. kısıtlılığa sahip bireylerin, evrensel olarak tasarlanmış turizm mallarını, hizmetlerini ve turistik ortamları kullanımları boyunca bağımsız bir şekilde ve eşitlik çerçevesinde hizmet alabilmeleri olarak tanımlanmaktadır (Darcy ve Dickson, 2009, s. 34). Engelsiz turizm kavramı, engelli bireylerin mevcut engellerinin yanı sıra dışsal unsurların da yeni birer engel unsuru olmamasını, aksine teşvik edici olabilmesini, böylece engelli bireylerin kısıtlı yetenekleri ile beklentilerinin arasındaki mesafenin asgariye indirilerek, engelli bireylerin turizme katılımının sağlanabilmesini ifade eder. Bu bakımdan, engelli olsun ya da olmasın, seyahat etme tutkusunun her bireyde var olduğu ve seyahat etme özgürlüğünün her bireyin hakkı olduğu unutulmamalıdır (Yau, vd., 2004, s. 946-947).
Engelli bireylerin de diğer bireyler gibi seyahat edebilmeleri ve turizm faaliyetlerine katılabilmeleri en doğal hakları olmasına karşın, engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımının oldukça sınırlı olduğu bilinmektedir. Engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımını sınırlayan faktörler Tablo 1’de özetlendiği gibi içsel ve dışsal faktörler olarak ele alınabilir. Bunlardan içsel faktörler, bireyin turizm faaliyetlerinde etkin olabilmesi için üstesinden gelmesi gereken ilk engellerdir; bilgi eksikliği, sağlığa bağlı durumlar, sosyalleşme isteksizliği/problemi, ekonomik durum gibi (McKercher, vd., 2003, s. 467). Engelli bireyler, turizm faaliyetlerine katılımı zorlaştıran içsel faktörlerin üstesinden gelseler de, seyahati kısıtlayan, seçenekleri sınırlayan ve memnuniyeti azaltan dışsal bir takım engellerle karşılaşmak durumunda kalabilirler. Bu engellere; ulaştırmada yaşanan zorluklar, iletişim sıkıntıları, turizm işletmelerinin fiziksel çevre koşullarının çoğunlukla engellileri gözeterek düzenlenmemiş oluşu, turizm işletmelerinde engelli bireylerle iletişim kurma ve onların özel ihtiyaçlarına yanıt verebilecek kalifiye eleman eksikliği örnek verilebilir (McKercher, vd., 2003, s. 467-468).
Engelli bireylerin karşılaştıkları engellerin azaltılmasına yönelik uygulamalar ve yasal düzenlemeler, çoğunlukla ihmal edilmiş olsa da, özellikle gelişmiş ülkeler başta olmak üzere birçok ülkede giderek artan önem ve ilgi kazanmaktadır. Türkiye’de de 6 Temmuz 2000 tarihinde yürürlüğe giren 24101 sayılı Turizm Tesisleri Yönetmeliği’nin 18. maddesinde “Toplam kapasitesi 80 oda ve üzerinde olan konaklama tesisleri ile eğlence merkezleri, günübirlik tesisler ve temalı parklarda, müşteriler tarafından kullanılan tüm genel mahaller ile açık alanların bedensel engelli müşteriler tarafından da kullanılabilmesini sağlayıcı fiziki düzenlemeler yapılır. Bu düzenlemeler, özel işaretlerle belirtilir.” ifadesi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, “Tesis başına en az bir oda olmak üzere, oda sayısının %1‘i oranındaki yatak odası ve banyosu, bedensel engellilerin kullanımına uygun olarak inşa ve tefriş edilir.” ifadesi de aynı maddenin devamında yer almaktadır (Resmi Gazete, 2005). Ancak odak noktası belirtilen maddedeki gibi sadece bedensel engelliler olmamalı, yapılan düzenlemeler tüm engel gruplarındaki bireyleri kapsamalıdır (Berthold, 2005).
Engellerin ortadan kaldırılmasına yönelik çabalar giderek artsa da bu çabaların yeterliliği ve kapsamı tartışılabilmektedir. Konaklama işletmeleri de engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımını arttırmaya yönelik çabalar içine girmiştir. Ancak yapılan düzenlemeler yetersiz kalabilmekte, sürdürülebilirlikten uzak olabilmekte ve zorunluluktan dolayı gerçekleştirilebilmektedir. Yapılan düzenlemeler yeterli olsa dahi bu düzenlemelerle ilgili bilgilerin ulaşılabilirliği eksik olduğunda gerçekleştirilen faaliyetler amaçtan uzak kalabilmektedir. Hatta içsel ve dışsal faktörlerdeki diğer noktaların üstesinden gelinse bile özellikle dışsal kaynaklı sorunların ortadan kaldırılmasıyla ya da azaltılmasıyla ilgili bilginin engelli potansiyel turistlere ulaştırılabilmesi sağlanmalıdır. Bu bakımdan günümüzde en sık kullanılan bilgi kaynaklarından olan internetin etkili ve doğru kullanılması, zaten bir takım fiziksel kısıtlıklara sahip olan bireylerin önüne yeni engellerin çıkarılmaması açısından önemlidir.
BİLGİ KISITI
Engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımının temelinde, fiziksel çevre düzenlemeleri ve tutumlar kadar, bilgiye erişebilmek ve bilgiyi kullanabilmek de yer almaktadır (Eichhorn vd., 2008, s. 190). Seyahat planlamasına edinilen bilgiler yön vermektedir. Bu bağlamda, turistik faaliyetler ve olanaklar hakkındaki bilginin kısıtlı oluşu veya diğer bir ifadeyle doğru ve güvenilir bilgiye erişememe durumu, seyahat tercihini etkileyebilmekte ya da seyahat yapma isteğini azaltabilmektedir (Darcy, 2003, s. 78). Bu bakımdan engelli bireylere güvenilebilir ve doğru bilginin sağlanması son derece önemlidir. Engelli bireyler seyahat öncesi planlarını, seyahat süresince ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılanıp karşılanmayacağına göre çok dikkatli bir şekilde yapmalıdırlar. Bu bakımdan, gidilecek yere ulaşma, gidilecek bölgeyi gezme ve ikamet edilen bölgeye dönme sürecinde detaylı bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Turizmle ilgili mal ve hizmetlerin planlaması ve pazarlaması yalnızca destinasyonla sınırlı olmadığından, seyahat süreciyle ilgili detaylı bilginin tüm potansiyel misafirlerle doğru ve tatmin edici şekilde paylaşılması pazarlama faaliyetlerinin başarısı için de gereklidir (Eichhorn ve Buhalis, 2011, s. 56). Çünkü engelli bireylere yönelik gerekli fiziksel çevre düzenlemeleri yapılsa ve çalışanlara bu konuda eğitimler verilmiş olsa bile, bu faaliyetlerle ilgili bilginin gerekli kişilere ulaştırılamaması yapılan yatırımları anlamsızlaştırmaktadır.
Bilgi edinmede elektronik kaynakların önemi giderek artmaktadır. Bu bakımdan engelli bireylere yönelik düzenlemelerin yapılması ve bunların elektronik ortamlarda doğru şekilde duyurulması, engelli bireylerin seyahat kararlarını, seyahat planlamalarını ve rezervasyon süreçlerini etkileyebilmektedir. Bu açıdan özellikle elektronik kaynaklarda yer alan bilgilerin eksiksiz bir şekilde verilmesi gerekmektedir. Darcy (1998), çalışmasında bilginin kısıtlanmasını etkileyebilecek faktörleri şu başlıklar altında sıralamıştır: Bilginin uygunluğu, bilginin doğruluğu, detaylı bilginin sunulması ve bilginin sunulma şekli. Bu faktörlerin engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımını ve dolayısıyla alınan hizmetten memnuniyetini olumlu etkileyecek yönde uyarlanması gerekmektedir.
Engelli bireylerin seyahat planlamalarını yaparken yararlanabilecekleri önemli kaynakların başında seyahat acenteleri ve internetin geldiği söylenebilir. Ancak engellilerin seyahat acenteleri ile ilişkilerini inceleyen araştırmalar, engelli bireylerin seyahat acentelerinden yeterince yararlanamadıklarını ve turizm faaliyetlerine katılabilmek için engelli bireylerce ihtiyaç duyulan bilginin çoğunlukla tutarsız ya da eksik sunulduğunu göstermektedir (Capella ve Greco, 1987; Burnett, 1996; Darcy, 2003). Oysa turizm faaliyetlerine katılmak isteyen engellilerin ihtiyaçlarının karşılanmasında doğru ve güvenilir bilgi, engelli bireylerin doğru kararlar verebilmesi için gereklidir. Bununla birlikte internet ise, çok yönlü ve güncel bilgi sunması açısından önemli bir fırsattır ancak çoğunlukla, internet sitelerinin engel gruplarındaki bireylerin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tasarlanmayışı ya da engellilere yönelik sunulan olanaklara bu alanlarda yeterince yer verilmeyişi dijital olanaklardan yararlanabilmenin önüne geçebilmektedir.
Engelli bireylerin seyahatlerini planlarken yararlandıkları bilgi kaynakları pek çok araştırmaya konu olmuştur. Bu araştırmalardan birinde Capello ve Greco (1987), engelli bireyler için en önemli bilgi kaynaklarının aile, arkadaşlar ve ağızdan ağza iletişim olduğunu, seyahat acentelerinin ise o derece önemli görülmediğini vurgulamıştır. Bir diğer çalışmada Williams ve diğerleri (2007); Avustralya, İngiltere ve Amerika’daki otellerin internet sitelerinin engelli bireylerin ihtiyaçları ve beklentilerine yönelik tasarlanıp tasarlanmadığını araştırmış ve sonuçları hayal kırıcı bulduklarını vurgulamışlardır. Buna göre söz konusu ülkelerdeki otel internet sitelerinin Avustralya’da %8’i, İngiltere’de %20’si ve Amerika’da %6’sı engelli bireylerin asgari bilgi gereksinimini karşılamaktadır. Bir diğer çalışmada Lee ve diğerleri (2012) engelli bireylerin seyahat kararıyla ilgili bilgiyi edinmede en çok aile/arkadaşlar/akrabalara, diğer engelli insanlara ve sonrasında ise internete yöneldiklerini belirtmiştir. Bu araştırma sonuçlarında dijital alanlarda gerekli düzenlemelerin yapılmayışının ve dijital anlamda engelli bireylerin ihtiyaç duyabilecekleri bilgilere yer verilmeyişinin etkili olduğu söylenebilir.
YÖNTEM
Araştırma’da Antalya, İstanbul ve Muğla illerinde bulunan, 4 ve 5 yıldızlı otellerin internet sitelerinin içerik analizi yoluyla, engellilerin ihtiyaçlarına yönelik bilgiye yer verme durumları incelenmiş ve belirlenen değerlendirme ölçütleriyle yeterlilik düzeylerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Antalya, İstanbul ve Muğla illerinin seçilmesinin sebebi söz konusu illerin en çok turist ağırlayan iller sırasında ilk üç sırada yer almasıdır (Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2013). Turist sayısının fazlalığına paralel olarak bu illerde bulunan otellerin daha çok engelli turisti misafir edebilmek adına elektronik ortamları etkin bir şekilde kullanabilecekleri varsayımıdır. Konaklama işletmesi türü olarak 4 ve 5 yıldızlı otellerin ve tatil köylerinin seçilmesinin nedeni ise, zorlu rekabet şartlarına uyum sağlama noktasında bu işletmelerin diğer kategorilerdeki işletmelere kıyasla bilgi iletişim teknolojilerinden daha yoğun yararlandığının düşünülmesidir. Bu bakımdan araştırmanın zaman ve yer kavramları belirlenmiş olan kuramsal nüfusunu (Erdoğan, 2003, s. 167), 2014 yılının Şubat ve Mayıs aylarında Antalya ilinde faaliyet gösteren toplam 459 adet, İstanbul ilinde faaliyet gösteren 269 adet ve Muğla ilinde faaliyet gösteren 135 adet 4 ve 5 yıldızlı otel oluşturmaktadır. Bu kapsamda erişilebilir araştırma nüfusu ise, Antalya, İstanbul ve Muğla’daki İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinden elde edilen turizm işletme belgeli konaklama tesisleri 2014 yılı listesine göre, her 4 ve 5 yıldızlı otelin seçilmesiyle oluşan toplam 863 otel internet sitesidir.
Veri toplama aşamasında söz konusu otellerin tamamının resmi internet sitesine ulaşılmaya çalışılmış ancak bazı otellerin resmi internet sitesinin olmayışından, bazı otellerin internet sitelerinin ise yapım aşamasında olduğundan söz konusu sitelere ulaşılamamıştır. Bu bakımdan, resmi internet sitesine ulaşılabilen otel sayısı Antalya için 419, İstanbul için 247 ve Muğla için 118 olmak üzere toplamda 784 oteldir. Araştırmanın amacına uygun olan içerik analizinin sistematik bir şekilde yapılabilmesi için otellerin internet sayfalarında aranacak kriterleri gösteren bir değerlendirme formu hazırlanmış, formun hazırlanmasında Williams ve diğerlerinin (2007) oluşturduğu değerlendirme formu alınarak araştırmanın konusuna uyarlanmıştır. Uygun olduğu düşünülen ifadeler aracılığıyla söz konusu illerdeki otellerin internet siteleri tek tek incelenerek içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Değerlendirmede her otel için ayrı bir form kullanılmış ve formda yer alan ölçütler “var” ya da “yok” olarak işaretlenmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin analizi SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 17.0.1 programı aracılığıyla yapılmıştır.
BULGULAR
Araştırmada tüm engel gruplarına ve farklı engel gruplarına yönelik internet sitesinde yer verilen bilgiler ayrı ayrı incelenmiştir. Araştırmada ilk olarak otellerin resmi sitelerinde tüm engelli potansiyel turistlere yönelik sunulan genel bilgiler incelenmiştir. Bu incelemeye yönelik sonuçlara Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2’de görüldüğü üzere Antalya, İstanbul ve Muğla’daki 4 ve 5 yıldızlı otellerin ortalama %38’i internet sitesinde engelli odası bulunduğu bilgisine yer vermiştir. 24101 sayılı Turizm Tesisleri Yönetmeliği’nin 18. maddesinde “Tesis başına en az bir oda olmak üzere, oda sayısının %1‘i oranındaki yatak odası ve banyosu, bedensel engellilerin kullanımına uygun olarak inşa ve tefriş edilir” ifadesi gereği engelli odası bulundurma yasal bir zorunluluk haline gelmiştir. Ancak söz konusu otellerde engelli odası bulunsa bile bu bilgiye elektronik ortamda çoğunlukla (%62) yer vermedikleri görülmektedir. Engelli bireyler söz konusu yasadan haberdar olmayabilir ve otellerin internet sitesinden bilgi almak istediklerinde hayal kırıklığıyla karşılaşabilir ve tatil kararını değiştirebilir ya da tatil kararından vazgeçebilirler. Bunun haricindeki maddelerde de engelli bireylerin ihtiyacı olan bilgiye, söz konusu faaliyetler gerçekleştirilse bile, internet sitesinde nadiren yer verildiği görülmektedir.
Engelli bireyler farklı engel gruplarında yer alabilir. Bu bakımdan her engel grubu gözetilerek bilgilendirmelere yer verilmesi önem taşımaktadır. Analiz sonucunda özellikle görme engelli bireyler için ihtiyaç duyulan bilgilere oldukça sınırlı yer verildiği görülmektedir. Görme engelli bireyin internet ortamında bilgi aramasının zorluğu söz konusu olabilir ancak görme engelinin her zaman tüm görüş kabiliyetinin yitirilmesi anlamına gelmediği, teknolojik gelişmeler ile bu zorlukların aşılabildiği, ya da görme engelli bireyin refakatçisinin bu sitelerde bilgi arayabileceği unutulmamalıdır.
Tablo 4’te, otellerin internet sitelerinde hareket kısıtlılığı bulunan turistler için gerekli olan bilgiye, diğer engel gruplarına kıyasla daha çok yer verdiği görülmektedir. Bu da “engelli” denildiğinde akla bedensel engelin geldiğini ya da bedensel engelin diğer engel gruplarına kıyasla öncelikli görüldüğünü akla getirebilmektedir. Ancak bu durumda bile internet sitelerinde yer verilen bilginin, hareket kısıtlılığı bulunan bireyin ihtiyaçlarını karşılayabileceğini söylemek güçtür.
Tablo 5’te yer alan sonuçlarda ise, işitme engeli bulunan bireylerin ihtiyaçlarının elektronik ortamlarda neredeyse görmezden gelindiği ve işitme zorluğu çeken bir turistin ihtiyaç duyabileceği bilgilerin son derece sınırlı olduğu söylenebilir.
SONUÇ VE TARTIŞMA
Engelli bireylerin tüm faaliyetlerden eşit bir şekilde yararlanabilmeleri ve bu faaliyetlere katılabilmeleri çağdaş toplum olabilmenin önemli bir göstergesidir. Bu bakımdan turizm faaliyetlerine katılım gereksinimi ve hakkı açısından, engelli bireyler diğer bireylerden farksızdır. Engelli bireylerin eylemlerini sınırlayan kısıtlarının haricinde toplumun organize oluş şeklinden kaynaklanan sosyal bariyerler de engelli bireylere ilave sorunlar oluşturabilmektedir (Mihaela, vd., 2011, s. 202-203). Bu engeller çeşitlilik göstermekle birlikte bilgiye erişebilme hakkı bunlardan yalnızca biridir. Ancak seyahat kararı vermede bilginin rolü düşünüldüğünde, yapılan düzenlemelerin duyurulamaması söz konusu düzenlemelerin sonuçsuz kalmasına sebep olabilmektedir.
Teknolojik gelişmelerin ve elektronik olanakların giderek arttığı düşünüldüğünde, bu gelişmelerin etkisiyle bilgi edinme seçeneklerinin gitgide elektronikleştiği söylenebilir. Bu bakımdan söz konusu ortamlarda engelli bireylere yönelik düzenlemelerin yapılması ve engelli bireyler için yapılan fiziksel çevre düzenlemeleri veya benzeri düzenlemelerin elektronik ortamlarda doğru şekilde duyurulması, engelli bireylerin seyahat kararlarını, seyahat planlamalarını ve rezervasyon süreçlerini etkilemektedir. Bu açıdan, özellikle elektronik kaynaklarda bilgi eksikliğine neden olabilecek noktaların doğru değerlendirilmesi ve bu noktalarda düzenlemelere gidilmesi önemlidir. Seyahat planlamasında bilginin rolünün kritik olduğu ve engelli bireylerin detaylı bilgiye ihtiyaç duyabileceği göz önünde bulundurulmalıdır (Darcy, 2003, s. 78-79).
Engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımı gelişmiş ülkelerin birçoğunda teşvik edilmekte ve engelli bireylerin toplumun bir parçası olduklarını unutmamaları sağlanmaya çalışılmaktadır. Ülkemizde ise engelli bireylerin turizme faaliyetlerine katılımlarına yönelik bazı düzenlemeler
yapılmakla birlikte hala pek çok eksik göze çarpmaktadır (Zengin ve Eryılmaz, 2013, s.68). Konaklama işletmeleri de benzer şekilde belirli düzenlemeler gerçekleştirseler de bu düzenlemelerin yetersizliği yapılan çalışmalarda vurgulanmaktadır (Darcy, 2007; Christofle ve Massiera, 2009; Bisschoff ve Breedt, 2012). Özellikle yapılan düzenlemelere yönelik bilgi paylaşımının yapılabileceği alanların başında gelen elektronik kaynakların etkili kullanılmayışı ve engelli bireylerin ihtiyaçlarının göz ardı edilmesi katlanılan çabaları etkisizleştirmektedir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre Antalya, İstanbul ve Muğla’da faaliyet gösteren 4 ve 5 yıldızlı otellerin internet sitelerinde tüm engelli turistler için sunulan genel bilginin son derece yetersiz olduğu görülmektedir. “Tüm Engelliler İçin Genel Bilgi” başlığında, engelli odasının varlığıyla ilgili bilgi (İstanbul (%38,1), Antalya (%38), (Muğla (%37,3)) ve engelli park alanı durumuyla ilgili bilgi (Antalya (%13,6), Muğla (%7,6), İstanbul (%6,1)) ifadelerinde engelli bireylere yönelik en yoğun bilginin sunulduğu görülmektedir. Ancak bu ifadelerde bile söz konusu otellerin internet sitelerinin oldukça sınırlı bilgi sundukları anlaşılmaktadır. Otelden bağlantı noktalarına transferle; tren istasyonu, havaalanı, otogar vb.de karşılamayla; turistik alanlara ve turistik alanlardan otele transferle; ulaşılabilir eğlence faaliyetleriyle; normal koşullarda veya acil durumlarda engellilere yardımcı olacak uzman personelin varlığıyla ve engelliler için antrenman olanaklarıyla ilgili bilgilere son derece sınırlı yer verilmiştir. Oysa bu ve benzeri bilgiler normal kabul edilen turistler için sunulabilmektedir. Engelli bireyler ve onların özel ihtiyaçları ise arka planda kalmaktadır.
Araştırma sonuçlarında ulaşılan bir diğer önemli nokta farklı engel gruplarının varlığının gözetilmediği ve farklı engel gruplarındaki bireylerin farklı ihtiyaçları olabileceğinin düşünülmediğidir. Buna göre hareket kısıtlılığı bulunan bireylerin ihtiyaçlarına yönelik bilgiye nispeten daha fazla yer verilirken, görme veya işitme engeli bulunan turistlerin ihtiyaçlarına yönelik bilgilere çok daha az yer verildiği görülmektedir. Özellikle görme engelli bireylerin internet sitelerini kullanabileceği pek düşünülmese de gerek teknolojik gelişmeler aracılığıyla gerekse söz konusu kişilerin yakınları vasıtasıyla görme engelli bireyler otellerin internet sitelerinden yararlanmak isteyebilir. Bu bakımdan teknolojik gelişmelerin takip edilmesi, buna göre internet sitelerinde düzenlemeler gerçekleştirilmesi önemlidir. Bunun yanı sıra oteller internet sitelerinde paylaşılan içeriği engellilerin kendileri yanı sıra, engelli bireylerin çevresini hedef alarak yapmalıdır. Bununla birlikte Antalya, İstanbul ve Muğla illerindeki otellerin resmi internet sitelerinde sundukları bilgilerin oranları genel çerçevede benzerlik gösterse de, bazı noktalarda değişimler gözlemlenebilmektedir. Ancak değişmeyen durum engelli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik internet sitelerinde yer verilen bilginin son derece sınırlı oluşudur.
Engelli bireylerin önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik çabalar eksik kaldıkça, engelli bireylerin turizm hareketlerine katılmalarının tam olarak sağlanması mümkün olmayacaktır (Zengin ve Eryılmaz, 2013, s. 68). Turizm sektöründe potansiyel bir pazar olan engelli bireylerin, ihtiyaç ve beklentilerinin anlaşılması, bu ihtiyaç ve beklentilere uygun ulaşım, tesis ve hizmet sunumu olanaklarının oluşturulması ve duyurulması, engellilerin turizm faaliyetlerine katılımlarını artırabilir. Ulaşılabilir turizmdeki pazar payı ülkelerin göz ardı edemeyeceği kadar büyüktür ve ancak bu noktalardaki çabalar sonucunda bu pazarda önemli bir başarı elde edilmesi söz konusu olabilir (Tütüncü ve Aydın, 2013, s. 261). Bunların da ötesinde engelli bireylere yönelik geliştirilecek her faaliyet bir insanlık gereğidir ve engel sahibi olmadığı varsayılan bireylerin de potansiyel engelli konumunda olduğu unutulmamalıdır.
KAYNAKÇA
Arıcı, S. (2010). Bedensel engellilerin turizm sektöründen beklentilerinin tespitine yönelik bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Gazi Üniversitesi, Ankara.
Artar, Y. ve Karabacakoğlu, Ç. (2003). Türkiye’de özürlüler turizminin geliştirilmesine yönelik olarak konaklama tesislerindeki altyapı olanaklarının araştırılması – özürlülerin toplumsal gelişimine yönelik proje. Dünya Engelliler Vakfı. Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi.
Berthold, V. (2005). Barrier-free tourism for all:the need for know-how. In Olga Strietska-Ilina ve Manfred Tessaring (Ed.), Trends and skill needs in tourism. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities.
Bisschoff, C. A. ve Breedt, T. F. (2012). The need for disabled friendly accommodation in South Africa. African Journal of Business Management, 6(41), 10534-10541.
Burnett, J. J. (1996). What services marketers need to know about the mobility- disabled consumer. The Journal of Services Marketing, 10(3), 3-20.
Capella, L. M. ve Greco, A. J. (1987). Information sources of elderly for vacation decisions. Annals of Christofle, S. ve Massiera, B. (2009). Tourist facilities for disabled people on the French Riviera: A strategic model of the controversial plans to develop the seafront areas. Journal of Coastal
Darcy, S. (1998). Anxiety to access: Tourism patterns and experiences of New South Wales people with a physical disability. Sydney: Tourism New South Wales.
Darcy, S. (2002). Marginalised participation: Physical disability, high support needs and tourism. Journal of Hospitality and Tourism Management, 9(1), 61–72.
Darcy, S. (2003). The social relations of tourism for people with impairments in Australia – An analysis of government tourism authorities and accommodation sector practice and discourses (Unpublished doctoral dissertation ), University of Technology, Sidney, Australia.
Darcy, S. (2007). A methodology for testing accessible accommodation information provision formats. Tourism – Past Achievements, Future Challenges CAUTHE 2007 Conference, Sidney, Australia,
Darcy, S. ve Buhalis, D. (2011). Conceptualising disability. In Simon Darcy ve Dimitrios Buhalis (Ed.), Accessible tourism – Concepts and issues. ABD: Channel View Publishing.
Darcy, S. ve Dickson, T. (2009). A whole-of-life approach to tourism: The case for accessible tourism experiences. Journal of Hospitality and Tourism Management, 16(1), 32-44.
Drews, W. (2008). A Web 2.0 Tourism Information System for Accessible Tourism.. Proceedings of the International Conference in Innsbruck, Austria, 164-174.
Eichhorn, V.; Miller, G.; Michopoulou, E. ve Buhalis, D. (2008). Enabling access to tourism through information schemes?. Annals of Tourism Research, 35(1), 189-210.
Eichhorn, V. ve Buhalis, D. (2011). Accessibility: A key object for the tourism industry. In Simon Darcy ve Dimitrios Buhalis (Ed.), Accessible tourism – Concepts and issues. ABD: Channel View Publishing.
Erdoğan, İ. (2003). Pozitivist metodoloji – Bilimsel araştırma tasarımı, istatistiksel yöntemler, analiz ve yorum. Ankara: Erk Yayınları.
Ergün, K., Topal, B. ve Çağıl, G. (2008). Arama Motorlarının Kullanımına Yönelik Bir Anket Çalışması. 1. Mühendislik ve Teknoloji Sempozyumu, Çankaya Üniversitesi, Ankara, 288- 299.
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2013). Sınır giriş-çıkış istatistikleri. [URL: http://www.ktbyatirimisletmeler.gov.tr/TR,9854/sinir-giris-cikisistatistikleri.html] (Erişim 05 Mart 2013).
Lee, B. K.; Agarwal, S. ve Kim, H. J. (2012). Influences of travel constraints on the people with disabilities’ intention to travel: An application of Seligman’s helplessness theory. Tourism Management, 33(3), 569-579.
McKercher, B., Packer, T., Yau, M. K. ve Lam, P. (2003). Travel agents as facilitators or inhibitors of travel: Perceptions of people with disabilities. Tourism Management, 24(4), 465-474.
Mihaela, B. C., Andrea, N. ve Viorel, F. A. (2011). The tourism barriers of the disabled in Romania. The Annals of the University of Oradea, 20, 201-206.
Resmi Gazete (2005). Turizm Tesisleri Yönetmeliği, Sayı 24101. [URL: http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2000/07/20000706.htm#4] (Erişim 7 Şubat 2014)
Stokols, D. (2000). Creating health-promotive environments – Implications for theory and research. In Margaret Schneider Jamner ve Daniel Stokols (Ed.), Promoting human wellness: New frontiers for research, practice, and policy. England, London: University of California Press.
Tütüncü, Ö. ve Aydın, İ (2013). Ulaşılabilir turizm. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 24(2), 261- 263.
WHO (1980). International classification of impairments, disabilities, and handicaps. [URL: http://whqlibdoc.who.int/publications/1980/9241541261_eng.pdf] (Erişim 4 Mart 2014).
WHO (2014). Health topics – Disabilities. [URL: http://www.who.int/topics/disabilities/en/] (Erişim 10 Mart 2014).
Williams, R., Rattray, R. ve Grimes, A. (2007). Online accessibility and information needs of disabled tourists: A three country hotel sector analysis. Journal of Electronic Commerce Research, 8(2), 157-171.
Yau, M. K., McKercher, B. ve Packer, T. L. (2004). Traveling with a disability: More than an access issue. Annals of Tourism Research, 31(4), 946-960.
Zengin, B. ve Eryılmaz, B. (2013). Bodrum destinasyonunda engelli turizm pazarının değerlendirilmesi. International Journal of Economic and Administrative Studies, 6(11), 51-73.
Bu yazıyı Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisinde bulabilirsiniz.
İDO Feribotları ile yıllarca seyahat eder ve her seyahat sonunda yapıcı eleştirilerimi gerekli önlemleri almaları gayesi ile ilgili kuruma gönderirim. Ama yıllardır yazdığım halde engelli yolcular için gerekli düzenleme yapılması ile ilgili önerilerim “teşekkür edilerek” not alınır ancak maalesef bu düzenlemeler nedense yapılmaz.Son seyahatimde bu önlemlerin alınmaması nedeniyle, hayati tehlike atlatmama yol açan bir olay yaşanmıştır. Şunu hemen ifade edeyim ki onlarca görevlinin bulunduğu feribota binerken ve inerken alınan (daha doğrusu alınmayan) önlemeler Londra’da bir şehir içi otobüste tek bir şoförün aldığı önlemlerin (bknz.Engelliler için Londra yazısı) yanında maalesef çok yetersiz kalmaktadır.Yaşadığım bu olaylar nedeniyle ilgili kuruma bu defa resmi yoldan bir şikayet dilekçesi gönderdim. Yaşanan olaylara değindiğim bu yazım ve ilgili kurumun yanıt yazısı aşağıdadır.Bundan sonra bu tedbirsizlik ve ilgisizlik devam ederse yaşanacak olumsuzluklardan İDO sorumlu olacaktır.
İDO İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi’ne 09.06.2015İ S T A N B U L Tekerlekli sandalyede yaşayan bir engelli olarak 06.06.2015 tarihinde 18.30 da kalkan Bandırma-Yenikapı feribotunda yaşadıklarımı sizlere aktarmak ve bu şahsımda engelli kişilere yapılan inciltici davranışlar ve hayati tehlikeye yol açacak sorumsuzluklar hakkında şikayette bulunmak istiyorum. Sanırım feribotta ve iskelede kamera kayıtları mevcuttur, yazdıklarımı bu kayıtlardan da teyit edebilirsiniz.Bilinmektedir ki, gemideki insanların can güvenliğinden gemini kaptanı sorumludur. Bu laubali ve can güvenliğini tehlikeye sokacak sorumsuz davranışlar nedeniyle öncelikle geminin kaptanından şikâyetçi olduğumu bildirmek isterim. Şimdi yaşananları başlıklar altında aşağıda açıklayacağım.1.Gemiye binişteki aksaklıklarGirişte belirttiğim gibi 06.06.2015 tarihinde 18.30 da kalkan Bandırma-Yenikapı seferini yapan Turgut Özal feribotunda sorunlar girişte başladı. 29.05.2015 tarihinde yaptığım Yenikapı-Bandırma seferinde kendim kullandığım aracımla gemiye girerken, araçları yerleştiren yetkili bana “Araçın yerleştirilmesi açısından gişede de bilet alırken engelli araç olduğunu mutlaka bildirin” demişti. Bende Bandırmada biletimi oluştururken gişedeki elemana durumu ilettim. O kişi bana “ben internetten alınan biletlerde yetkili değilim. Bildirim yapamam, siz biletleri alan görevliye bildirin” dedi. Böylece topu oraya attı. Halbuki sıra halindeki araçların önüne geçme şansım yoktu. Sıram gelince bileti kontrol eden görevliye durumu bildirdim. O da gemiye geçmemizi söyledi. Gemiye giriş yaptım. Oradaki yetkili ise “siz en son giriş yapmalıydınız” dedi. Arkamda oluşan araç sırası nedeniyle geriye dönüş mümkün olmadığından ilk sıkıntıyı yaşadım. Neyse yanımda eşim vardı da araçı ona verip ben araçtan indim. Olmasaydı ne yapardım bilemiyorum. Yardım istediğim görevli pek hevesli olmadığı halde beni asansöre kadar götürdü.2.Gemide yaşanalar (tekerlekli sandalye ile)Feribottaki koltuklar benim gibi engelliler için düzenlenmediği ve daha önce birkaç kez bu konuda yapmanız gereken düzenleme ile ilgili olarak yaptığım başvuruların değerlendirmeye alınmaması nedeniyle parasını ödediğim koltuğa oturamam sebebiyle koridorda sandalyemde yer işgal etmek zorunda kaldım. Bu durumdan koridor daraldığından,bazı normal müşterilerinizin pek memnun olmadıkları yüzlerinden okunmaktaydı. Önerimi kısaca tekrarlamak isterim. Önerim bazı koltuk kolçaklarının uçaklarda olduğu gibi hareketli olması ve yukarıya doğru kalkmasının sağlanmasıdır. Böylece sandalyeden koltuğa transferimiz mümkün olacaktır. Bunu tüm koltuklara yapılması gerekmez. Birkaç koltuk bu şekilde yapılıp bunun yerleşim planında bir engelli işareti ile gösterilmesi (gene uçaklarda oluğu gibi)yeterli olacaktır.Koridorda böyle seyahat ederken feribottaki sanırım müşteri temsilcisi olan şahıs beni fark etti. Yanıma gelerek hatırımı sordu. Bende girişteki sıkıntılarımı anlatarak inişte tek başıma kalacağımdan bana yardımcı olunmasını talep ettim. Zira eşim önceden inip aracın yanına gitmesi gerekmekteydi. Adı geçen şahısta feribot iskeleye yanaşma anında beklememi,yanıma gelerek bana yardımcı olacağını söyledi. Bunu rahatlığı ile eşim araca giderken bende yerimde görevli şahsı bekledim. Belli bir süre gelmeyince ve yolcuların önemli bir kısmı indiğinden bende ilgilini görev yaptığı bölüme giderek orada beklemeye başladım. Artık yolcuların tamamının inmekte olduğundan bende çaresiz olarak asansöre yöneldim. İlgili görevli orada olduğunu pusetli yolcuları bindirme işlemini organize ettiğini gördüm. Sıra nedeniyle beni oldukça geç fark etti. Bende önümdeki sıra nedeniyle ilerleyemedim. Neyse bir müddet sonra beni fark etmesine rağmen bir faaliyette bulunmadı. Sadece “ağbi sen bendesin” gibi bir laf etti. Öncelikle engellilere ait asansöre beni almayarak, diğer yolcularla ilgilenmeye devam etti. Bende diğer yolcularla tartışmamak adına sıranın sonunda beklemeye devam ettim. Son pusetsiz ve çocuklu bir anne kaldığında benimde tepkimi ve resmini çektiğimi görünce beni asansöre almayı akıl etti ve laubali bir şekilde “yardım gerekir mi ?” diye sordu. Sanırım yardım gerektiğini en iyi bilmesi gereken bu şahsın bu umursamaz sorusuna karşın bende yanıt vermeden asansöre bindim. Asansörden tekerlekli sandalyeli şahsı tek başına inmesine göz yuman bu sorumsuz, ilgisiz ve laubali şahsın mutlaka önce cezalandırılmasını ve sonradan da eğitilmesini talep ediyorum3.İnişte yaşananlarAsansörden tek başıma zorla ve dikkatlice indim. Ancak çıkış kapısındaki engelden yardımsız geçmem mümkün değildi. Bu şahsın bunu bilmemesi imkânsızdır. Burada yaşayabileceğim tehlikeyi düşünmemesi mümkün değildir. Biraz orada bekledim. Araçların inmesine yardımcı olan görevliye zor da olsa sesimi duyurabildim. Bana buradan çıkmam konusunda yardımcı olmasını talep ettim. Asık bir suratla yardıma geldi. Beni kapıdan çıkardı ve iniş rampasına yöneldik. Ben arkamı görmediğimden, şahsı arkamdan ayrılmayacağı düşüncesi ile yavaş yavaş inmeye başladım. Rampanın son kısmında yükseklik nedeniyle duraksadım ve bu anda arkamda olası gereken şahsın olmadığını fark ettim. . Eğer şahsın olduğunu düşünerek devam etseydim, orada devrilmem ve hayati bir kaza geçirmem kaçınılmazdı. Zorla da olsa sandalyeyi durdurdum. Meyil nedeniyle orada durmakta zorlanıyordum ama devam edersem devrilmem, beklide aşağıya düşmem söz konusu idi. Neyse ki aşağıda bulunan eşim beni fark etti ve koşarak gelerek beni tutarak inmemi sağladı. Tekerlekli sandalyeli bir engelli yolcu olarak seyahat ettiğim firmanıza ait gemide hem fiziki hemde psikolojik olarak yaşadığım bu olumsuzlukların affedilir bir tarafı bulunmamaktadır. Böyle bir ihmal kabul edilebilir değildir. Bunun bir numaralı sorumlusu beni o asansöre tek başına bindiren yetkilidir. Tabi beni tam rampanın üzerinde bırakıp giden, beklide baş aşağı yuvarlanmama neden olacak elemanında sorumluluğu ondan aşağı değildir. Bu iki elemandan da şikayetçiyim.Sayın yetkililer hatırlanacağı gibi geçen yıl böyle bir ihmalde bir araç denize uçmuştu. Burada da benim başıma bir şey gelmemesi önemli bir şanstır. Sanırım kaptan veya bir yetkili inişi denetlemektedir. Bu duruma müdahale etmeyen bu yetkilide görevini ihmal etmiştir. Tüm bu olayların araştırılarak sorumlular hakkında gereğinin yapılmasını ve sonucundan tarafıma bilgi verilmesini acilen talep ediyorum. Aksi halde hukuki yollara başvuracağımı ihtaren bildiririm. Saygılarımla, Levent Karagöz İDO firması bu şikâyet dilekçeme verilen ve altında Ticari İşler Genel Müdür Yardımcısı (A.Naz ERER) ve Kurumsal İlişkiler Müdürü (Tolga UYAR) imzalı 29.06.2015 tarihli yanıt yazısı aşağıdadır Konu: Bilgi Talebiİlgi: 09 Haziran 2015 tarihili yazınız. Sayın Levent KARAGOZ, Öncelikle 06.06.2015 18.30 Bandırma – Yenikapı seferinizde başvurunuzdabelirttiğiniz şekilde gemiye binişiniz, sefer suresince ve gemiden inişiniz sırasında yaşamışolduğunuz sorunlardan dolayı üzgün olduğumuzu iletmek isteriz. Başvurunuz üzerinekapsamlı bir araştırma yapılmış ve detaylar aşağıda belirtilmiştir.Gemiye biniş işlemleriniz sırasında yaşamış olduğunuz aksaklıklar nedeniyle;personellerimiz, yapmış oldukları yanlış uygulamalardan dolayı uyarılmış ve personellerimizeengelli yolcularımızla ilgili olarak gerek araç gişeden gerekse de yolcu gişeden biletalımlarında gemiye araç yönlendiren personelimize bilgi verilmesi ve aracın son araç olarakgemiye alınması için gemi personeliyle koordineli hareket etmesi hususu bir kez dahahatırlatılmıştır. Engelli aracı olan yolcularımızın aldıkları biletlerin sistem ara yüzünde takipedilebilmesi amacıyla sistem üzerinden gerekli değişikliklerin yapılması için çalışmalarbaşlatılmıştır.Sefer süresince gemi içinde ve gemiden inişiniz sırasında yaşamış olduğunuzsıkıntılar ile ilgili gemi salon sorumlusunun davranışı konusunda ilgili personel tespit edilerekgerekli uyarı ve ikazlar yapılmıştır. Gemi kaptanımıza ve personelimize engelli yolcularımızınkayıtsız şartsız öncelikleri olduğu ve gemi salon sorumlumuzun buna göre hareket etmesigerektiği kendilerine tekrar hatırlatılmıştır. Gemi garajında bulunan tüm personellere engelliyolcularımıza yardim etmelerinin görevleri olduğu konusunda eğitim verilmesi çalışmalarıbaşlatılmıştır. Ayrıca engelli yolcularımızın kendilerine ayrılmış koltuk ve masalarda daharahat oturmalarını sağlamak amacıyla feribotlarımız içerisinde uygulanacak revizyonçalışmaları devam etmektedirIDO AŞ olarak, engelli yolcularımızın taşınması konusunda hizmetlerimizde aksayantarafları bize ileterek, yeniden yaşanmaması adına gerekli iyileştirme çalışmalarınıbaşlatmamızı sağlayan başvurunuz ve göstermiş olduğunuz hassasiyet için teşekkür ederiz. Bilgilerinize arz ederiz.
S O N U Ç Sonuç olarak şu saptamaları yapmak isterim.Öncelikle İdarenin detaylı ve üst düzey bir inceleme yapması olumlu görülmektedir. Ancak bazı davranışlar için personele tekrar hatırlatma yapılması ile yetinilmesi eksik bulunmuştur. Tekrarhatırlatma yapılmış olması bunların daha önceden bildirildiği ne gibi işlem yapılacağının kaptan dahil ilgili personel tarafından bilindiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu elemanlara “hatırlatma yapılması “ile yetinilmemesi gerekmektedir. Bunun yanında idari yönden bir işlem yapılmamış olması bizce önemli bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir.Bu yönde bir işlem yapılmasının caydırıcılık açısından daha doğru olacağı kanısındayız.Gene yazının içeriğinden anlaşılacağı üzere İDO maalesef engelli yolculara nasıl davranılacağı konusunda bu güne kadar personeline yeterli eğitimi vermediği ve engelli araçların gemiye binmesinde yeterli koordinasyonu sağlama yönünden gerekli sistemi oluşturmadığı görülmekte ve bunlar yetkililerin yazısı ile kabul edilmektedir.Ülkemizin en önemli sorunu olan yeterli eğitimin verilmemesi burada da karşımıza çıkmaktadır. Bu konuda ilgili Bakanlıkların ve Engelli ve Yaşlı ve Hizmetleri Genel Müdürlüğün konu ile ilgili olarak STK’ larla birlikte bu konuda koordineli bir çalışma yapması gereği ortaya çıkmaktadır.İDO’nun yazıda belirtilen çalışmaları bir an önce yapmasını , bilhassa seyahat eden engelli yolcuların bu konuda takipçi olmasını önemle temenni ederiz.
Selimiye Camiiİlk durağımız Edirne’nin en ünlü yapısı Mimar Sinan ustanın en heybetli eseri Selimiye Camii. Gerek yanında bulunan Otopark ve gerekse yol kenarında bulunan engelli oto park yerine rahatça park edebilirsiniz. Biz boş olan yol kenarındaki engelli otoparkına aracımız park edip, camii alanında bulunan çarşısına girdik. Giriş çıkış ve çarşı içi tekerlekli sandalye için uygun. Boydan boya çarşıyı gezip diğer kapısından çıkıp camiye ulaşabilirsiniz. Biraz meyilli yoldan cami avlusuna ulaşılabiliyor.
Ancak burada bizi olumsuz bir sürpriz karşıladı. Cami’ye girişte bizi 8-9 merdiven bekliyordu.. Böyle bir esere şimdiye kadar bir rampa yapılmamış olması beni hayretler içinde bıraktı. Orada görevli Zabıta elemanları de bu durumdan şikayetçiydiler. Ziyarete gelen engellilerin çok sıkıntı çektiklerini belirttiler.Konu ile ilgili olarak yetkilileri uyardıklarını ama başarılı olamadıklarını bildirdiler. Gerçekten şaşırdım. Engelsiz seyyah olarak bu eksikliğin giderilmesi için Valilik nezdinde ve Dinayet nezdinde girişimlere hemen başladım. Umarım kısa zamanda buraya bir rampa koydurmayı başarabiliriz.
İkinci olayda Cami içinde yaşadım. İçeri girerken camiye ait tekerlekli sandalye ye geçtim. Ama bu sandalye her yönü ile kullanışsız ve tüm lastikleri havasızdı. Zorla kullanarak camii içinde gezdik. Umarım yetkililer bu sandalyeyi de değiştirir ve bakımlı bir şekilde muhafaza ederler.
Şehir Gezisi
Şehir merkezi meyilli bir arazi üzerine olduğundan ve kaldırımlar parke taşları ile yapıldığından tekerlekli sandalye ile tek başına gezilmesi mümkün değil. Refakatçi ile bile zorlanmanız mümkün.
Edirne’nin bu iki tarihi çarşısında gezmek mümkün. Kapılarında genellikle merdiven olduğundan ve rampa yapılmadığından giriş için düz ayak kapı aramak zorundasınız. Neyse biraz dolaşarak alınan önlemlerle girişin mümkün olduğu kapıyı bulduk ve içeri girebildik.
Edirne’nin meşhur ciğerini de yiyip kısa gezintimizi sonlandırdık. Sonuç olarak Edirne merkezinde belirtilen nedenlerle tekerlekli sandalye ile gezmek kolay olmadı. Ama en önemli zorluğu Selimiye camiin girişinde yaşadık. Kısa zamanda giderilmesi umuduyla Edirne’ye günü birlik gezi yapabilirsiniz.
Bir gün süren Çanakkale gezim ile ilgili olarak ilk belirtmem gereken konu Çanakkale’nin engelliye verdiği önem olmalıdır. Gerek yurt içinde ve gerekse yurt dışı gezilerimde hiçbir şehirde burada gördüğüm kadar engelli levhası görmedim. Gerçekten Çanakkale bu konuda örnek bir ilimiz. Bu konudaki hassasiyetleri için tüm yetkililere teşekkür etmek isterim.
Şehir genellikle düz bir arazi üzerine kurulduğundan il dâhilinde her yere tekerlekli sandalye ile rahatça ulaşmak mümkün. Ayrıca kaldırımlardaki meyiller nedeniyle şehir içi gezisinde zorlanmamız mümkün değil. Aynalı Çarşı
Çanakkale’nin önemli mekanlarından olan Aynalı çarşıya şehir merkezinden rahatça ulaşabilirsiniz. Zaten öyle büyük bir çarşı değil. Tekerlekli sandalye için herhangi bir engel yok.
Şehir Turu
Aynalı çarşıdan çıkıp sahile doğru rahat ve araçsız bir yoldan ulaşılabiliyor. Burada her türlü alışveriş imkanına sahipsiniz. Yeme içme yerleri de burada ve hepsine ulaşmak mümkün. Sahile ulaştığınızda Nusret mayın gemisinin bire bir aynisini görebilirsiniz.
Sahil boyunca gezmeye devam edebilir, güzel , temiz ve araçsız yolda deniz kenarında ilerleyebilirsiniz. Sahil boyunca sıralanan kafelerde oturup boğazı seyredip, dinlenebilirsiniz.
Truva Atı Sahil gezinizde karşınıza tahta Truva atı çıkıyor. Truva filminde kullanılan at’ı burada görebilir, bol bol resim çekebilirsiniz.
Sizlere bu yazımda yakın geçmişte yapmış olduğum Londra seyahati hakkında izlenimlerimi sizlere iletmek istiyorum. Yararlı olması ümit ederim.Öncelikle belirmeliyim ki Londra tüm engelli grupları için çok uygun bir kent. Görme engelliler için kaldırımlardaki kabartmalar, duyma engelliler için sesli uyarı sistemleri her yerde bulunmakta. Ama geçen yazılarımda belirttiğim gibi tekerlekli sandalyede yaşayan bir engelli olarak gözlemlerim daha çok fiziksel düzenlemeler ile ilgili olacaktır. Daha önceki gezilerimde olduğu gibi gerek hava limanında ve gerekse THY uçağında yeterli düzeyde hizmet aldığımı belirtmek isterim. Ancak üzerinde durmak istediğim iki konu olacak. Birincisi kabın içi araç olarak adlandırılan bizim gibi fiziksel engellilerin uçağın içindeki ulaşımı sağlayan araçlardan bahsetmek istiyorum. Bizdeki araçlarda güvenlik yeterli düzeyde değil. Sadece belinize bağlanan bir kemerle yetinmek durumdayız. Halbuki yurt dışındaki alanlarda bu araçlarda göğsünüzü çaprazlama saran iki adet kemerin yanında bacakları saran 3. bir kemer bulunmakta. Bu durumda bu sandalyeden düşme olasılığınız sıfır. Ben şahsen bizdeki sandalyelerde devamlı denge sorunu yaşamaktayım. Bir defasında da bu nedenle uçağın girişinde yere düşmüş epey zorluklar yaşamıştım. Ayrıca bizdeki sandalyelerde ayakları oturtma sorunu bulunmaktadır. Ayak koyma kısımları yeterli büyüklükte olmadığından sürekli ayaklar kaymaktadır. Bu durumu bir yazı ile ilgili kurumlara bildirmeyi düşünüyorum. İkinci olay ise diğer havaalanlarında bulunan engellilere hizmet alanları konusundadır. Her türlü engelli gruplarına hizmet veren bir anlayışla çalışan bu merkezlerin (tüm detayları anlatmak uzun zaman alacaktır)bizdeki alanlarda da bulunması önemli bir isteğimizdir.
Londra Gatwick havalanı
Seyahatimizin başlangıç noktası Gatwick havaalanı engelliler için tüm önlemlerin alındığı bir havaalanıdır. Engelliler için orta yerinde yeterli büyüklükte bir alan ayrılmış buradaki görevliler tüm engelli ve yaşlı yolculara hizmet vermektedir. Alanda her tuvalette engelliler için ayrı bir bölüm bulunmaktadır.
İndiğiniz terminale göre şatıl denilen raylı bir sistemle Londra merkez de gitmek istediğiniz tren istasyonuna ücretsiz olarak ulaşılabilmektedir Belirttiğim tren istasyonundan gideceğiniz yere sizi ulaştıracak bir tren hattı bulunmaktadır. İlk bakışta karışık olan istasyonda bir görevli bizi gideceğimiz hatta kadar bizlere refakat etmiş ve istasyondaki görevliye bizi teslim etmiştir. Ulaşım bölümünde verilen hizmetler daha detaylı olarak belirtilecektir.
Londra’da ulaşım
Londra’da tüm ulaşım araçları engellilere dönük olarak dizayn edilmiştir. Burada şehir içi ulaşım sorunu tamamıyla çözülmüş, çeşitli ulaşım araçları engelli insanlar gidecekleri yere rahatlıkla ulaştırmaktadır. Bu yazılarımızda ana amacımız engelli ulaşımı olduğu için genel ulaşım araçlarından detaylı bahsedilmeyecektir. Geçen gezilerimde olduğu gibi tercihimiz genelde otobüslerle olduğu için öncelikle bunlara değinmek isterim
Otobüs
Londra’da şehir içi ulaşımımda otobüsler önemli yer tutmaktadır. Her durakta duraktan geçen hatlar belirtilmekte ve o hatların hangi duraklarda haritalar ve hat planlarında görülmektedir.Kaç dakikada bir otobüslerin geldiği bu panolarda belirtilmektedir. Ben şahsen hiçbir durakta azami 10 dakikadan fazla beklemedim. Ortalama bekleme süremiz beş dakika olmuştur. Tüm otobüsler engellilere uygun ve hepsinde otomatik açılan rampalar bulunmakta, otobüs içinde engelliler için özel bölüm bulunmaktadır. Biz günlük gezilerimize saat ondan sora başladığımızdan daha erken saatlerdeki olası yoğunluğu yaşamadık. Tüm duraklardaki kaldırımlar da bu rampalara uygun biçimde yapılmıştır. Bu arada tüm Londra’da kaldırımları engellilere uygun şekilde inşa edildiğini belirtmek isterim.
Kaldırımlarda bir engel veya bir araç görmeniz mümkün değildir. Otobüs şoförüne kendinizi gösterip bineceğinizi işaret ettiğinizde otobüs hemen uygun bir şekilde durağa yanaşmaktadır. Otobüslerin içinde gerek sesli ikazlarla ve gerekse kayan yazılarla hangi durakta olduğunuz ve gelecek olan durak belirtilmektedir. Otobüs önce ön kapısını açmakta ve yolcuları almaktadır. Burada şoföre soru sormanız mümkündür. Tüm şoförler her konuda size yardımcı olmaktadır. Hatta bazı şöferler işaret yapmasanız da size nereye gittiğinizi sormakta eğer o duraktan geçen bir otobüs varsa size o otobüsün numarasını vermektedirler. Zira bazen gitmek istediğiniz yer ile yakındaki durağın adı bir olmamaktadır. Bunu sorduğunuzda o yere yakın giden hattı ve durağın adını hemen söylemektedirler. Önden yolcu alımı bittiğinde inen olcular için orta kapıyı açmakta ve normal yolcuları indirmektedirler. Rampalar orta kapıda yolcu indirme kapısında bulunmaktadır. Ondan sonra kapı kapanmakta bir ikaz sesi ile birlikte önce rampa açılmakta o açıldıktan sonra ise kapı açılmaktadır. Siz bu rampadan otobüse girip hemen karşısında bulunan size ayrılmış bölüme geçtiğinizde kapı kapanmaktadır. Yani şoförler hiçbir şekilde iki işi bir arada yapmamakta, sizin güvenliğinizi hiçbir zaman tehlikeye sokmamaktadırlar. Otobüse girdiğinizde eğer o bölümde insanlar varsa hemen o bölümü terk etmektedirler. Kimse ile hiçbir şekilde tartışmanız mümkün olmamaktadır. Bu bölümler tekerlekli sandalyeliler ile pusetli yolcular için ayrıldığı açıkça belirtilmekte, bunun yanın ada pusetli yolcuların eğer engelli yolcu gelirse bu yeri terk etmeleri gerektiği gene yazılı olarak belirtilmektedir. Bir keresinde ben pusetli yolcuya rahatsız olmamasını söyleyip, kenarda beklediğimde otobüs şoförü hemen yanımıza gelmiş ve pusetli anneye orayı terk etmesini, aksi halde kendisinin cezalandırılacağını söyleyerek o annenin orayı terk etmesini sağlamıştır. Biz genelde otobüse binerken şoföre hangi durakta ineceğimizi söyleyip tedbirimizi almak istedik. Bunu yanında istediğimiz durağa gelmek üzere iken ikaz düğmesine de basmayı ihmal etmedik. İnerken de ayni önlemleri alan şoför biz inene kadar gerekli önlemleri hiçbir ihmale yer vermeden yerine getirmektedir. İşinde gerekli hassasiyeti buradaki tüm ulaşım araçlarındaki sürücülerde, hiçbir istisna olmadan uygulandığını görmeniz mümkündür.
Tren
Havaalanından şehre gelmek için kullandığım tren hakkında bilgi vermek istiyorum. İstasyonda tren beklerken bir görevlinin istasyonda bulunan seyyar bir rampa ile hazırlandığını gördüm. Tren geldi ve belli bir vagonunun kapısı açıldı. Rampayı yerleştirdi ve ben bu rampayı kullanarak içeriye girdim. Bu vagonun bir bölümü tekerlekli sandalyeliler için dizayn edilmişti. Fotoğraflarda da görüldüğü gibi burada engellilere uygun bir tuvalet bulunmaktaydı. Vardığımız durakta bizi gene bir görevli elinde rampa ile bekliyordu. Yani her yönü ile sorunsuz bir tren yolculuğu yaptık.
Hafif raylı ulaşım
Bu ulaşım aracını iki defa kullandım. Gene ayni tren yolculuğunda olduğu gibi görevliler rampa hizmetini verdiler. İkici yolculuğumda ara bir istasyondan bindiğimiz için olacak tek görevli bilet satış bölümünde bulunan bir kadın görevliydi. Biz asansöre binip istasyona çıktık. Ortada bir görevli yoktu. Bir müddet sonra bilet satan kadın geldi ve rampayı alıp beklemeye başladı. Bizi gene güvenli şekilde araca bindirdi. Binmeden önce görevliye madam tussaud’s müzesine gitmemiz gerektiğini söyledik. Oda bize İngilizce fazlada anlamadığım şekilde bir şeyler söyledi. Neyse inmemiz gereken istasyonda gene ayni şekilde indirildik. Bizi özel bir bölüme aldılar ve beklememizi söylediler. On dakika sonra bizi bu bölümden alıp dışarıya çıkardılar. Orada klasik Londra taksilerinden biri bizi beklemekteydi. Taksici özel rampasını açıp bizi içeri aldı. Yaklaşık 20 dakika süren bir yolculuk yaptık. Gözüm taksimetrede bir yandan da bize sormadan niye taksiye bindirdiler diye aramızda konuştur. Olur ya insanını yanında parası olmaz. Taksimetre 32 (yaklaşık 120 tl)sterlin yazarken müzenin önüne geldik. Şoför bizi indirdi. Bizde parayı uzattık. Ama şoför parayı almadı. Bunun ulaşım sisteminin bir hizmeti olduğunu söyledi. Bakakaldık ve teşekkür ettik. Böyle bir hizmet beklemiyorduk. Mahcup olduk dersem yeridir.
Taksi
Bilindiği gibi Londra taksileri ilginç görünüşleri ile şehrin simgeleri arasındadır. Bu ilginçliğinin yanında önemli bir özellikleri var. İstinasız hepsinde araca monte edilmiş rampalar mevcut. Şoför hemen inip bu rampayı açıyor. Sandalye ile birlikte araca biniyorsunuz. Darısı ülkemize demekten kendimi alıkoyamıyorum
Oyster kart
Bizde de bir benzeri olan bu kartı iner inmez alın. Her önemli istasyonlarda bulunuyor. Depozitosu ( 5 sterlin)ile birlikte 30 sterlin verip bir hafta her türlü (otobüs, metro,raylı sistem) ulaşım aracına biniyorsunuz. Mutlaka alınması gereken bir kart.
Londra’da yağmur
Londra yağmuru ile bilinen bir kent. Hemen hemen herkesin elinde şemsiye var. Gerçekten iyi yağıyor. Ama hayrettir, bu kadar yağmur yağan yerde birazcık çamur olmaz mı, su birikintisi olmaz mı? Ama yok. Tekerlekli sandalye ile bu kadar yağmur altında hiçbir güçlük yaşamadı. Tabi ıslanmak hariç.
Londra Gezilecek Yerler
Londra da bir çok gezilecek görülecek yerler var. Ben bir fiil gezdiğim bu yerleri bir engelli gözü ile aktaracağım. Aşağıda göreceğiniz gibi tekerlekli sandalye ile Londra’nın bu önemli mekanlarını gezerek görerek inceledim. Bütün bu yerlerin ortak özelliği engelli insanlara uygun olmalarıdır. Büyük bölümünde normal bir insanın girip, tekerlekli sandalyeli insanın giremediği fazla bir yer yoktu. Görevliler bilinçli ve yardımcı tutumları ile her daim yanımızdaydı. Güler yüzlü ve disiplinli davranış içindeydiler. Güvenlikten hiçbir zaman taviz vermedikleri gibi eğer siz bunların dışında bir davranışta bulunursanız sizleri de tatlı sert ikaz etmekten de çekinmiyorlardı. Bu yerler hakkında diğer detaylı bilgileri başka kaynaklardan rahatça bulabilirsiniz. Tüm kaldırımlar tekerlekli sandalyeye uygun düzenlenmiş. En ufak sorun yaşanmıyor. Tek başınıza rahatça gezebilirisiniz. Bu arada tüm kafeler ve yemek yerleri uygun. Bu yerlerin çoğunda ve önemli merkezlerde engelli tuvaletleri var. Merkezi yerlerdeki tuvaletlerin kapısı kilitli, görevliyi çağırıp açtırabiliyorsunuz. Zira burada da bizde de olduğu gibi engelli tuvaletlerine normal insanlar girebiliyor. Bu duruma birkaç alışveriş merkezinde rastladım. Şehirde belli güzergahta önemli mekanlar bulunduğundan biz gezimizi yaya olarak yaptık. Hyde parktan Big Ben’e kadar yaya olarak gidebilirsiniz. Tabi biraz yorulmayı göze alarak.
Hyde park
Londra’da bulunan bir çok parktan en tanınanı olan bu park suni gölü, ağaçları, yeşilliği, iççinde bulunan kuşları ve bilhassa insanlarla yakınlaşan sincapları ile ilgi çeken bir yer. Tümüyle tekerlekli sandalyeye uygun bir mekan. Genellikle düz olan mekânda zorlanmadan gezilebilir ve içerisinde bulunan kafelere rahatça girebilirsiniz. Ancak bu parkın her yerini gezmek kolay değil. Hem yorucu hem de uzun zaman ayırmanız gerekir. Parkın içinde engelli tuvaleti bulunmaktadır. Parka ulaşmak kolay. Birçok otobüs hattı buraya gelmekte ve yakınında metro bulunmaktadır. Parkın içinde bulunan Albert Memorial anıtını ve karşısında bulunan Rober Albert Hall binası görülmesi gereken, ulaşılması kolay yerler.
Victoria and Albert Museum
Londra’nın önemli müzelerinden biri olan müzede görebildiğim kadar tekerlekli sandalye ile her yere ulaşmak mümkün. Görebildiğim kadar diyorum zira burayı öyle 1-2 saatte gezmek mümkün değil. Sanırım tümünü gezmek 1-2 günü bulur. Müzede genelde her tuvaletin yanında engelli tuvaletleri bulunmaktadır.
Buckingham Palace
İngiliz kraliyet sarayına Hyde parktan çıkıp Wellington Arch anıtının yanından ve Green park ve sarayın bahçesinin arasından güzel ve rahat bir yürüyüş ile kısa sürede ulaşmak mümkün. Sarayı dışarıdan seyredebilir ve fotoğraf çekebilirsiniz. Eğer saat 11 çıvarında ordaysanız nöbet değişim törenini de izleyebilirsiniz.
Guard Museum –10 Dowing Street (Başbakanlık konutu)
Buckingham sarayından Big Ben’e doğru giderken yol üzerinde yer alan bu müzenin önünde atlarla ve görevliler ile poz vermeniz mümkün. Gene ayni yol üzerinde yer alan ve İngiliz Başbakanın konutunun bulunduğu ünlü dowing street ‘i ve 10 no.lu Başbakanlık konutunu görmeniz mümkün. Tabi Sokağa girmek yasak. Uzaktan bakabilirsiniz. Uzaktan ama hayretle bakıyorsunuz. Birleşik Krallığın en önemli kişisinin oturduğu mekanın mütevaziliğine.
Big Ben – Westminster Hall – Houses of Parliament
Hyde parktan başlayan yolculuğumuzda şimdiki durağımız olan Londra’nın en önemli sembolü olan Big Beng saat kulesine ulaştık. Devamlı belirttiğim gibi tekerlekli sandalye ile rahatça ve bir sorun yaşamadan yapılan yolculukla. Kaldırımlar sorunsuz meyiller yeterli ve yolunuzu kesen bir araç olmadan. Tabi sürekli yağan yağmuru saymasak. Bu kadar yağmur yağan ama ufacık bile su birikintisi olmayan, su sıçrar endişesi yaşamadan yapılan bir yolculukla. Ama bu şehre seyahat yapmayı düşünürseniz mutlaka tekerlekli sandalye kullanıcılarına uygun bir yağmurluk alınız. Yoksa su sıçraması olmaksızın da yağan yağmurda tepeden tırnağa ıslanmanız mümkün. Big Ben gerçekten muhteşem bir yapı. Etrafında bol bol fotoğraf çekebilirsiniz. İngiltere parlamento binasının bir kulesi olan Big Bengi izlerken parlamento binasının da güzelliğine ve heybetine hayran kalmamanız mümkün değil.
London Eyes
Bir yandan big Bengi izlerken gözünüz hemen nehrin karşısındaki bu muhteşem dönme dolaba takılıyor. Eğer hala yorulmadıysanız köprüyü geçip bu ilginç dönme dolaba rahatça ulaşmanız mümkün. Bu yolculuklarda yorulmanız halinde hemen bir otobüse binebilirsiniz. 1-2 durak sonra istediğiniz yere yorulmadan ulaşabilirsiniz. Zira belirttiğim gibi otobüslere inip binme bir engelli için hiçbir sorun yaratmamaktadır. London Eyes’e ulaştığınızda bilet kuyruğu ve buna bağlı olarak dönme dolaba girme kuyruğu dikkatinizi çekiyor. Ancak kapsül şeklinde olan dolaplar bir çok insanı alabildiğinden kuyruklar çabuk ilerliyor. Bilet kuyruğunda bir kolaylık görmedik. Zaten kuyruk çok uzun değildi. Ama mesela bir Eyfel kulesin’deki alaka ve hizmet yoktu. Bilet aldıktan sonra dolaba binme kuyruğunda ise tekerlekli sandalye için yapılan kapıdan girerek mevcut kuyrukta beklemeden sıranın başına alındık. Tek kolaylık buydu. 30 dakika süren çok yavaş bir tur atıp Londra’nın bir bölümünü yukardan izleme olanağı bulduk.
Londra’nın tanınmış mağazalarının bulunduğu önemli alışveriş caddeleri olan Piccadilly ve Oxford caddeleri görülmesi gereken yerler arasında. Gene bunları birbirine bağlayan Regent Street rahatça gezilebilecek bir cadde. Önemli markaları ve mağazaları buralarda görebilirsiniz. Bunları üzerinde bulunan Piccadilly Circuc ve Lencester square meydanları londranın hareketli ve yoğun merkezleri. Buraları da enerjiniz nispetinde rahatça bir engelle karşılaşmadan gezebiliyor ve Londra’nın yaşamına dahil olabiliyorsunuz. Sanırım geçe hayatının önemli yerleri bu mekânlarda yer alıyor. Yemek mekanları Lencester square da bolca var. En tanınan yemeği olan Fish and cips’i burada bulunan bir lokantada yedik. (porsiyonu 10 sterlin çıvarında) Tüm mekanların girişi tekerlekli sandalyeye uygun. Gerekli yerlerde rampalar yer almakta.
Trafalgar Meydanı – National Gallery – Nelson’s Column
Londranın önemli bir meydanı. Her tarafına ulaşmak mümkün. Seyyar tuvaletler var ve engelliler için uygun. Meydana bakan önemli bir binada bulunan National Galeri müzesi engelliye uygun olup, içinde engelli tuvaleti bulunmaktadır.
Nehir (Thames) Yolculuğu
Her yönü ile tekerlekli sandalye uygun sadece içeride özel bir yok. Ön tarafta boş bulduğumuz bir yere park edip yolculuğa başladık. Sanırım bindiğimiz tekne gezi teknesinden çok şehir içi ulaşıma hizmet ediyordu. Zira her iskeleye uğradık. Ama iyi oldu daha fazla şehri izleme olasılığımız oldu. Tekneye inip binmede hiçbir sıkıntı yaşamadık. Bu gezimizde şehir merkezine nispeten uzak olan Londra kalesini ve muhteşem bir yapı olan Tower Bridge’yi yakından görme imkanına sahip olduk.Bu yolculuğu yapmanızı tavsiye ederim. Biz bu yolculuğa London Eye’nin önünden başladık. Son durakta inip, başka bir tekne ile ayni yolculuğu yapıp ayni iskelede indik.
Madame Tussaud’s Regent’s Park
Bu müzeye ulaşma maceramızı yukarıda anlatmıştım. Buraya her türlü araçla ulaşmanız mümkün.Otobüs ve metro durakları hemen yakınında. Bu ünlü müzeyi Pazar günü gezdik. Belki bu yüzden uzun bir kuyruk karşıladı bizi. Biz mutlaka özel bir hizmet vardır diye dışarıdan kapıya doğru yanaştık. Aslında kapıda engelli işareti vardı ama diğer insanlarda ayni yerden içeri alındığından kapıda önemli yığılma vardı. Yanaştığım yerden bir görevliye zorda olsa kendimizi gösterdik. Kısa bir süre sonra alında not aldığı dosya bulunan görevli yanımıza geldi. Kişisel bilgilerimi aldı. Bana saat ikide burada olun dedi. Elindeki listeye bizi kayıt etti. Önceleri bu durumu yadırgadım ama sonra içeri girince buna hak verdim. Zira içerisi hem kalabalık hem de tekerlekli sandalyelilere yardımcı olan görevliler sınırlı olduğundan sırayla almaları normaldi. Girmemize 3 saate yakın süre vardı. Yakında olan ve gezi programımızda bulunan regent’s parka yöneldik. Düz bir yolda rahatça bu geniş bir alana yayılan parka ulaştık. Yol üzerinde Sherlock Holmes müzesini görünce, vaktimizde olduğundan programımızda olmasa da burayı gezmek istedik. Ama maalesef buranın tekerlekli sandalyeye uygun olmadığını öğrendik. Parka doğru gitmeye devam ettik. Aslında bir saat ayırmayı düşündüğümüz bu parkta mecburen iki saatten fazla zaman geçirdik. Gene ayni düzen ayni rahat ulaşım, tertemiz ve yemyeşil bir park. Kafesinde bir şeyler atıştırıp, kahvelerimizi içtik. Güvercinlere yem verdik. Verilen randevuya daha 45 dakika olmasına rağmen müzeye döndük. Görevliler bir sorun çıkarmadılar ve iyi bir ücret ödeyerek müzeye girdik. Bir görevli bize beklememizi söyledi. Zira görüldüğü gibi heybetli merdivenlerle üst kata çıkılıyordu. Biraz bekledik, yetkililer geldi ve bizi asansöre götürdü. Üç kattan oluşan müzede her kat değişiminde hemen yanımızda bir yetkili belirdi. Asansöre bindirdi ve indirdi. Muntazam bir yardım vardı. Çok kalabalık ve her ünlü ile resim çektirmek isteyen ziyaretçiler yüzünden gezi uzun sürebilir. Tabi her ünlü ile resim çektirmeyi düşünürseniz. Biz hem kalabalıktan hem de fazla resim çektirmeyi düşünmediğimizden bu yoğun ve kalabalık ortamda fazla duramadık. Bu müzenin en değerli heykeli olan sevgili Atamızın heykeli ile bolca resim çektirdik. Gerçekten heykeller ve bilhassa bazıları çok gerçekçi duruyorlar. Hatta bir ara gerçek bir insanı bile heykel zannettiğimiz oldu. Ama adamda gerekten heykel gibi duruyordu. Onu ünlü biri zannedip resim çektiren ziyaretçiler bile oldu. Bazı ünlü heykellerle resim çektirip belirttiğim gibi bu kalabalık ortamda fazla duramadan, alt katındaki işkence odalarının, korkunç canlandırma sahnelerin bulunduğu mekanı gezip çıkışa yöneldik.Tam o anda bir görevli yanımıza yanaştı ve bir kapı açtı. 4-5 basamak bulunan merdiveni gösterip çıkıp çıkamıyacagımı sordu. Belli ki başka bir bölüme götürmek istiyordu ama ben bunun mümkün olmadığını söyledim. Bu yanıtım üzerine bizi dış kapıya doğru götürdü. Böyle bir müzede bu durumun yaşanmasına hayret ettim. Müzeden dışarı çıktık. Ama görevli hala yanımızdaydı. Herhalde bize durağa kadar refakat edecek diye düşündüm. Ama görevli bizi başka bir kapıdan tekrar müzeye soktu. Biraz evvel giremediğimiz bölüme rahatça ulaştık. Burası 4D bir animasyon filmi gösterilen bir sinema salonuydu. Görevli filmi en iyi görebilecek bir yerde ayrılan bölüme kadar bana refakat etti. İlginç bir animasyon seri ile müze ziyaretimiz sonlandı. Gene görevli gelip çıkışa kadar yol gösterdi. Burası uzun uzun anlattığım gibi her yönü ile tekerlekli sandalyeye uygun dizayn edilmiş. Müzenin her tarafına ulaşmanız mümkün. Zaten çok büyük mekan değil. Engelli tuvaleti mevcut. Biraz pahalı gibi ama gezmeğe değer.
British Museum
Avrupanın ikinci büyük müzesi olan bu müzede diğer bu boyuttaki müzeler gibi gezmekle bitmeyecek büyüklükte. Bizim gibi sınırlı zamana sahip olanlar için sadece belli yerlerini gezme şansınız oluyor. Mumyaları ile meşhur Mısır bölümü başta olmak üzere vaktimiz oranında müzenin belli yerlerini gezdik. Her yer engelliye uygun. Asansörlerle her yere ulaşmak mümkün gibi. Gibi diyorum zira bu tip müzelerin tamamını gezmek belirttiğim gibi vakit açısından mümkün değil. Engelli tuvaletleri mevcut. Bu arada bir husus dikkatimi çekti. Sadece burada değil. Müstakil engelli tuvaleti olmayan mekânlarda engelli tuvaletleri genellikle bayan tuvaletlerinin içinde oluyor. Yorum size ait. Yoğun olan tuvaletlere bu nedenle girememe sorunu yaşadım. Engellide olsan bayan tuvaletine girmek mümkün değil. Rahatça ulaşabileceğiniz ve gezebileceğiniz bir müze.
St Paul’s Cathedral
İngiltere’nin en büyük ikinci kadetrali olan bu mekâna girmek için engelli giriş kapısı bulmak biraz zordu. Binanın sessiz bir köşesinde yer alan bu kapıda görevlide yoktu. Eşim ön kapıdan girip bir görevli aradı. Kısa bir bekleyişten sonra kapı açıldı bir dini görevli bizi içeri aldı. Sanırım içeride bir ayin olması nedeniyle geliş saatimizi beğenmemişti. Neyde asansöre bindik ve ana salona girdik. Salon oldukça dolu ve insanlar söylenen şarkılara iştirak ediyorlardı. Bizimde elimize şarkıların sözleri bulunan kartlar verdiler. Tabi biz sadece dinledik. Gelişimizdeki memnuniyetsizliği gördüğümüz için ayini sonuna kadar bekledik. Bitişte başka bir daha güler yüzlü yetkili bizi geldiğimiz yoldan geri götürdü.resim çekmek yasak ama fotoğraf çeken bir iki kişi görünce bende 1-2 poz çektim. Ama zor şartlarda çekilmiş fotoğraflardı. Muhteşem bir katedral, engelli için ziyaret mümkün. Rahatça gezebilirsiniz. Ulaşımı da kolay.
Science Museum – Natural History Museum- Harrods mağazası
Ayni cadde üzerine birbirine komşu olan bu iki önemli müzeyi sınılı zaman aralığında gezme imkanı bulduk. British Museum için yazdığım bu müzeler için bilhassa devasa Natural History Museum içinde geçerli. Bir iki günde ancak gezilir. Bilim müzesi çok ilginç. Bilhassa bilime ilgi duyanlar için ve okuma cağındaki çocuklar için tam bir laboratuar. Keşke benzeri bizde de olsa da gençlerimiz ve çocuklarımız istifade etse diye düşünmeden edemiyor insan. Müzenin girişinde uzun bir yürüyen merdiven güneşe benzer bir gezegene giriş yapıyor. İlginç ve muazzam bir görüntü. Tabi bizler bu bölüme asansörle ulaşabiliyoruz. Burada tüm doğal felaketlere bire bir şahit oluyorsunuz. Bir market konseptinde Oluşturulan platformda kobe depremini aynen yaşatıyorlar. Her iki müzede ücretsiz , engelliye uygun ve engelli tuvaletleri mevcut. Mutlaka görün. Ayni caddenin devamında düz ve sorunsuz kaldırımlarda hyde parka doğru ilerlerken önemli bir alış veriş merkezi olan Harrods mağazasını ulaşabilirsiniz. İhtişamlı çok katlı bir mağaza. Zaten pahalı bir şehir olan Londra’nın ekstra pahalı bir mağazası. Alış veriş mecburiyeti yok bizim gibi sadece gezmeniz ve görmeniz mümkün. Görmedim demesiniz. Her şeyi ile engelliye uygun. Ama şunu da söyleyebiliriz ki bizdeki gibi her yer AVM değil. Bizdeki gibi bir AVM görmedim, gezdiğim yerlerde. Bizdeki pasaj diye nitelendirilen yerlerden var.
Camdan Str.
Pahalı Londra’nın ucuz bir semtini görmek isterseniz buraya bir otobüs ile ulaşmanız mümkün. Bizdeki giyim pazarları ayarında bir yer. Kalabalık bir cadde. Merak ederseniz ve vaktiniz varsa gidin ama görülmesi gerekli bir yer değil.
Simgeler
Londra diyince akla gelen simgelerden olan telefon kulübelerine ve iki katlı otobüslerine her zaman rastlamanız mümkün. Tabi otobüslerin sadece iki katlı olmasının (bizde de olduğu gibi) dışında o eski otobüslerle ilgisi yok. Ama bir iki defa o eski otobüslere rastladım. Ayrıca en eskileri olmasa da halen görev yapan eski model otobüslere de rastlamak mümkün. Telefon kulübelerine de her yerde rastlamak mümkün. Günümüzde işlevsel olmasa da simgesel olarak korunmuşlar . Bunların yanında gene simgesel olan posta kutularına da rastlamak mümkün. Bu arada ayni tip ve yıllarca tipi fazla değişmeyen taksilerini de unutmamak lazım. Hele tekerlekli sandalye ile buna binme imkanı bulmak çok güzeldi. Belirttiğim gibi taksilerin hepsinde rampa mevcut. Giderseniz mutlaka binin.
Kaça mal oldu
THY’den uygun bir bilet ve booking com.dan ucuz bir otel bulmanız mümkün. Bunun dışında vize işlemi içinde para ödemeniz gerektiğini de unutmayın. Londra’da 6 gece 7 gün kaldık. Otel ve uçak hariç yukarıdaki tüm gezdiğimiz yerler, yemek içmek, şehir içi ulaşım dahil Türk parası ile bin TL civarında ödemeniz yeterli. Tabi alışverişler ve iyi bir lokantada yediğiniz yemekler bunun dışında. İmkanınız varsa bu geziyi mutlaka yapın. Notlarımda gördüğünüz gibi bu şehirde engelli bir insan için hiçbir engel yok. Böyle bir şehirde yaşamak bir engelli için büyük bir şans. Darısı bizlerin başına. Ama mümkünmü belki ama bunun için yıllar ve eğitim gerekli.
Fener Rum Patrikhanesi: Üyesi olduğum TOFD ile iyi düzeyde ilişkileri olan ve her yıl dernek üyelerine iftar yemeği veren Patrikhaneye yabancı bir misafirimizin isteği üzerine ziyarete gittik. Engellilere verdiği önemi bildiğimden bir engelli olarak herhangi bir engel ile karşılaşmayacağımı düşündüğümden önceden bilgi almadan patrikhanenin bulunduğu Eyüp’e geldik. Patrikhanenin önündeki merdivenleri görünce oradaki görevliden yardım istedim. Ama görevlinin “bu konuda yardımcı olamayacağını” söylemesi ile doğal olarak bir düş kırıklığı yaşadım.
Ümidimi kesmek üzere iken sanırım kameradan bizleri gören bir başka görevli yanımıza geldi. Beni başka bir kapıya yönlendirdi. Orada yukarıya çıkan bir lift asansör bulunmaktaydı. Oradaki görevlinin yardımı ile yukarıya çıktım.
Bu nedenle oraya yolunuz düşerse görevliye kendinizi asansöre yönlendirmesini söyleyiniz. Bence kapıdaki görevlinin bunu bilmesi gerekirdi. Ayrıca bir işaret levhası konulması yerinde olacaktır. Üst tarafa çıktıktan sonra rahatça kiliseye girmek ve ziyaret etmek mümkündür.
Piyer Loti Teleferiği: Genellikle araç vasıtasıyla çıktığım bu güzel mekâna bu defa yapılan teleferikle çıkmaya karar verdik. Hafta içi olmasına karşın uzun bir kuyruk vardı. Herhalde öncelik tanırlar düşüncesi ile eşimle birlikte içeri girdik. Yollarda gerekli rampalar yapılmış olduğundan bir zorluk yaşamadık. Eşim ilgiliye durumu açıklayınca ilgili hemen bizi başka girişten içeri alarak teleferiğe ulaşmamızı sağladı. Benden ücret alınmadı. Hizmet ve ilgi gereken düzeydeydi. Rahatça teleferiğe binip yukarı çıktık. Fazla vaktimiz olmadığından hemen geri döndük. Burada gördüğümüz ilgi ve hizmet için Belediye yetkililerine şifahi ve e-mail ile teşekkür ederek oradan ayrıldık. Tekerlekli sandalyeli bir engelli rahatça buraya gidebilir.
Ülkemizde Engelli Turizmi Engelli bir insan olarak bu yazım ile ülkemizdeki engelli turizminin durumunu yasal açıdan ve gözlemlerime dayanarak irdelemek istiyorum. Önce ülkemizdeki yasal durumu özetlemek istiyorum. Bu yasal düzenlemeleri bilmemizde yarar bulunmaktadır. Zira gittiğimiz tesislerin eksikliklerinin ne kadarı yasalarımızda yer aldığını ancak bu bilgilerin ışığı altında değerlendirebiliriz. Kanımca yasal düzenlemelerimizde yeterli değildir. Ancak maalesef ülkemizdeki birçok tesiste bu şartların bile yerine getirilmediğini görülecektir. Şimdi gelelim yasal düzenlemelere. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 5/4/2005 tarihli ve 42424 sayılı yazısı üzerine, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun 37. maddesinin (A) bendine göre, Bakanlar Kurulu’nca 10/5/2005 tarihinde kararlaştırılmıştır Bunun Madde 18 – Asli konaklama tesislerinin genel nitelikleri aşağıdaki şekildedir: c) Bedensel özürlüler için düzenlemeler: Toplam kapasitesi seksen oda ve üzerinde olan oteller ile tatil köylerinde en az bir oda olmak üzere toplam oda kapasitesinin yüzde biri oranında odada, ayrıca tesis girişi, genel tuvaletler ile en az bir adet yeme- içme ünitesinde, mola noktaları, temalı parklar ile eğlence merkezlerinde ise kendi türlerinin asgari niteliklerinde belirtilen şekilde bedensel özürlülerin kullanımına uygun düzenlemeler yapılır. Bu düzenlemeler, özel işaretlerle belirtilir Görüldüğü gibi bir otelin engelli odası yapması için en az 80 odalı olmalıdır. Bu düzenleme ile küçük çaplı otellerin bu zorunluluktan kurtulduğu görülmektedir. Yani engelli odası olan oteller nispeten büyük olmalıdır. Böylece daha ucuz olması muhtemel otellerde bir engellinin kalması mümkün olmamaktadır. Aslında bilhassa yeni yapılacak otellerde bu sınırlamanın daha az odalılar içine mecburi olması gerekmektedir. Bunun yanında yaşadığım olaylara bakarak şunu söyleyebilirim ki engelli odası olması mecburi olan otellerin bir çoğunda bu odalar ya yoktur yada (aşağıda belirtilecek olan kıstaslarda) yeterli değildir. Bunu bilen işletme sahipleri daha başlangıçta “engelli odamız doludur” diyerek bu durumu örtbas etmektedirler. Gelelim Kültür ve Turizm Bakanlığının” TURİZM TESİSLERİNİN BELGELENDİRİLMESİNE VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA DAİR TEBLİĞ”nin Bedensel engelliler düzenlemelerine ilişkin esasları düzenleyen 20. Maddesine. Asıl düzenlemenin detayları buradadır. Bunları yanımızda taşımalıyız. Zira görülecektir ki bu tebliğdeki düzenlemelerin birçoğu bizim 5 yıldızlı tesislerimizde bile bulunmamaktadır. Bu konuda tespitleri yapıp bunlar hakkında şikâyetlerimizi Bakanlığa bildirmemiz gerekmektedir. Dünyanın parasını almayı bilen tesislerimiz bu şartları bir zahmet yerine getirsinler. Tabi bunları saptamak ve bildirmek bizim görevimizden önce buraları denetleyen Bakanlık yetkililerin görevi olmalıdır. Zaten bütün sorunda buradadır. Ülkemizde iyi kötü bir düzenleme bulunmakta ancak bunlar yetkililerce denetlenmemekte ve gereken yaptırım uygulanmamaktadır. Bu yaşadığımız her sorunda geçerli bir saptamadır. Neyse gelelim sözü geçen tebliğdeki düzenlemelere MADDE 20 – (1) Yönetmeliğin 18 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendi hükmü uyarınca bedensel engelliler için yapılacak düzenlemeler aşağıdaki şekildedir. a) Tesis bahçe ve girişi; 1) Farklı seviyedeki yerler bedensel engelli dolaşımına uygun olarak düzenlenir. 2) Tesis giriş kapısı temiz genişliği en az doksan santimetre olmalıdır. b) Resepsiyonda tekerlekli sandalye erişimine izin verecek şekilde tasarlanmış en fazla 90 cm yüksekliğinde banko düzenlemesi yapılır. c) Genel tuvaletler: 1) Temiz kapı genişliği en az 85 cm olmalıdır. Eşik yapılmaması tavsiye edilmekle birlikte yapılması halinde en fazla 1,5 cm yükseklikte ve pahlı olarak yapılmalıdır. 2) Klozet, lavabo, sifon, batarya gibi donatılar bedensel engellinin kullanabileceği şekilde düzenlenmelidir. Klozet etrafına, bitmiş döşemeden 85-95 cm yükseklikte olacak şekilde tutunma barları yerleştirilmelidir. 3) Aynalar göz hizasında veya inip çıkan ayarlı veya öne doğru 10-15 derece eğik olmalıdır. Aynaların alt kenarı bitmiş döşemeden en fazla 100 cm yükseklikte olmalıdır. 4) Tekerlekli sandalyenin tam bir dönüş yapmasına imkan sağlayacak 150 cm çapında bir daire kadar alan sağlanmalı ve zemini kaygan olmayan malzeme ile kaplanmalıdır. 5) Sabunluk, havluluk ve kağıtlık gibi aksesuarlar bitmiş döşemeden 50-120 cm yüksekliğe monte edilmelidir. ç) Yatak odaları: 1) Odalar, bedensel engellilerin rahatça hareket edip odayı kullanabileceği şekilde, uygun büyüklük ve konumdaki eşyalarla tefriş ve dekore edilir, dengesiz duran, sivri köşeli eşyalar bulundurulmaz. 2) Oda giriş kapısı genişliği en az 85 cm olmalıdır. 3) Zemini kaygan olmamalı, kalın, yumuşak, tutan halı kullanılmamalıdır. 4) Dolap kapıları sürgülü ve askı yüksekliği en fazla 140 cm olacak şekilde düzenlenmelidir. 5) Elektrik düğme ve prizleri zemin döşemesinden en fazla 120 cm, en az 40 cm yükseklikte olacak şekilde düzenlenmelidir. 6) Yatak başucunda merkezi aydınlatma düğmesi bulunmalıdır. 7) Oda banyolarında; genel tuvaletlerde yapılan düzenlemelere ilave olarak bedensel engelli kullanımına uygun şekilde küvet veya duş düzenlemesi yapılır. Bu bölümlerde oturma yeri ile uygun yerlerde tutunma bantları sağlanır. Banyo kapısı açılımı rahat hareket imkanı verecek şekilde düzenlenir. Eşik yapılmaması tavsiye edilmekle birlikte yapılması halinde en fazla 1,5 cm yükseklikte ve pahlı olarak yapılır. Resepsiyonla bağlantı alarm sistemi veya telefon bulunur. 8) Oda düzenlemeleri için öngörülen %1 oranının değerlendirilmesinde küsuratlar dikkate alınmaz. d) Bedensel engelli kullanımına ayrılan oda veya yeme içme ünitesinin zemin kattan farklı bir katta olması durumunda üniteler arasındaki ulaşım uygun donanım ile sağlanır. Bu durumda asansörde aşağıdaki düzenlemeler yapılır: 1) Kapı fotoselli olmalıdır. Kapı açılıp kapanma aralığı 5 saniyeden kısa olmamalıdır. 2) Kumanda düğmelerinin zemin döşemesinden 90 cm-120 cm yükseklikte ve tekerlekli sandalye yaklaşmasına izin verecek konumda yer almalıdır. 3) Kabin içinde zemin döşemesinden yaklaşık 85 cm yüksekliğinde yerleştirilmiş kesintisiz tutunma barları sağlanır. 4) Kabin içi, halı kaplı olmamalıdır. e) Yeme-içme üniteleri; 1) Giriş kısmından yeme-içme ünitelerine engelsiz erişim sağlanmalıdır. 2) Masaların ve tezgâhların altında 70 cm yüksekliğinde ve en az 50 cm genişliğinde diz boşluğu bırakılmalıdır. Masaların arasında bırakılacak geçişler en az 90 cm olmalıdır. 3) Zemin kaygan olmamalı, kalın, yumuşak ve tutan halı kullanılmamalıdır. Ne güzel yazılmış değil mi? Ancak bunların kaçı bizim tesislerimizde vardır. Ben girişteki merdivenler yüzünden mal giriş kapısından girmek zorunda olduğum 5 yıldızlı otel gördüm. Ve girebildiğim için buna da şükrettim. Tabi laf olsun diye yapılan rampalardan bahsetmiyorum bile. Bankonun yüksekliği nedeniyle doldurmam gereken formları başka yerlerde doldurmak zorunda kaldım Genel tuvaletler konusundaki hükümlerin geçerli olduğu oteli henüz görmüş değilim. Bu arada bu düzenlemeler sizi yanıltmasın, sadece oteller için değil Turizm tesislerin hepsi için geçerlidir. Yani mutlaka otel olmaları gerekmemektedir. Bu turistik belgeli restoranda olabilir. Burada madde madde irdelemek istemiyorum. Zira belirttiğim gibi birçok maddenin hükümleri yerine getirilememektedir. Ama ne denetim ne de yaptırım uygulaması olmadığından böyle gelmiş böyle gitmektedir. Buradaki düzenlemelerin eksik tutulduğu Genel kullanıma açık olan plaj ve yüzme havuzu gibi yerlerinde burada yer alması gerekmektedir. Plajlarda tekerlekli sandalyenin denize kadar ulaşmasını sağlayacak ahşap yollar yapılması, plajlarda kumda gidebilen plaj tekerlekli sandalyenin bulundurulması zorunlu olmadır. Zira normal bir tekerlekli sandalye ile uzun kumsalları aşıp denize ulaşmak mümkün değildir. Bu tebliğe bunlarda ilave edilmelidir.
Gene Yüzme havuzlarında Havuz asansörü bulunmamaktadır. O devasa havuzlar yapılmakta ama bu aparat konulmamaktadır. Barselona gezi notlarımda göreceğiniz gibi adamlar teras kattaki ufacık havuza bile bu havuz asansörünü koymuşlardı. Bu nedenle bu tebliğe bu havuz asansörünün bulunma mecburiyeti konulmalıdır.
Sezar’ın hakkını Sezar’a vermemiz gerekir. Kötülerin ismini vermedim ama iyilerin ismini vermek durumundayım. Bu resimleri Antalya da bulunan Limak Limra otelinde çektim. Bunun yanında bilhassa yemek mekânlarında VİP muamelesi gördüm. En güzel masalarından biri bize tahsis edilmişti. Üzerine konulan engelli işareti ile tarafıma rezerve edilen masada yemeğimi yedim. Bu ayrıcalıklı ve güzel uygulamayı başka hiçbir otelde görmedim.
Ayrıca engelli odası bu tebliğle birebir yapılmış, eksiği yok fazlası vardı. Elemanları konuya hakim ve her zaman yardıma hazırlardı. Ama bu tip bir otele gidebilmek engelliler için çok zor. Zira çok pahalı.. Erken rezervasyon ile ölü mevsimde ancak 5 geçe için gidebildim. Umarım bu tip oteller nispeten boş devrelerde bilhassa tekerlekli sandalyeli engellilere indirim uygularlar. Bu önlemler zor şeyler değil. Diğer tesislerinde örnek almasını tavsiye ederim. İlla bazı şeylerin yazılı olması şart değil. Ha bu arada masamızı işgal eden, işarete rağmen oturanların olduğunu da belirmem gerekir. Bunun insanların anlayışsızlığının yanında başında Barselona da olduğu gibi izbandut gibi görevli olamamasında rolü vardı. Bu mevzuat hükümlerinden bahsettikten sonra yaşanan bazı sorunlara değinip konuyu sonlandırmak isterim. Engelli odası olup Banyo kapılarından tekerlekli sandalyenin giremediği tesisler bulunmaktadır. Yurdumuzda nedense Banyo kapıları dar yapılmaktadır. Bu nedenle yer ayırtırken mutlaka banyo kapısının ölçüsünü sormanız gerekiyor. Aksi halde hoş olmayan bir sürprizle karşılaşabilirsiniz. Genel olarak engelliye uygun kaydı olsa bile rezervasyon yaptırmadan önce otel aranıp mutlaka otelin tekerlekli sandalyeye uygun olup olmadığı teyit edilmelidir. Bu nedenle bence otellerin denetimi yapılırken mutlaka tekerlekli sandalyede yaşayan engelli birisinin heyette bulunmasında yarar bulunmaktadır. Bu çok önemli bir ayrıntı olup sağlam insanını göremediği sorunları birebir yaşayan daha iyi bilebilir. Gene önemli bir sorun otele transferde yaşanmaktadır. Zira toplu transfer araçları engelliye uygun değildir. Genellikle bu araçlar minibüs olmakta ve bu araçlara binmek mümkün olamamakta, bu nedenle de özel araç ile transfer yapılmakta buda ayrıca önemli bir maliyet yaratmaktadır. Diğer bir konu ise yemek yenen bölümlerde otelde engelli bulunması halinde bir adet masanın rezerve edilmesine de önem verilmelidir. Yönetmelikte bulunan %1 oranı oldukça az bir oran olup, bunun %5 oranına yükseltilmesi ve katlara dağıtılması daha uygun olacaktır. Engelli odaları genellikle manzarasız giriş katlarında bulunmaktadır. Bunların belirtildiği gibi katlara dağıtılması gerekmektedir. Son olarak ta yukarıda da belirtildiği gibi bilhassa tekerlekli sandalyede yaşayanlara belli oranda indirim yapılması düşünülmesi gereken bir konudur.
Sakız adası İstanbul’dan Çeşme’den kalkan feribot için gidiş dönüş biletleri aldıktan sonra bir geçe kalmayı düşündüğümüz Sakız adası için otel aramaya başladık. Booking.com aracılığı ile sanırım adanın tek.sandalyeye uygun tek otelinden yer ayırttım. Tahmin edersiniz ki gene maalesef en pahalı oteliydi. Zira engelliye uygun tek otel orasıydı.
Arabamla Çeşme’ye ulaştıktan sonra yakın bir yere park edip feribota yönlendik. Kısa bir yolculuktan sonra adaya ulaştık. Gümrük görevlisi bizi fark eder etmez yanımız gelip bizi ayrı bir kapıdan içeri soktu. Kısa bir işlemden sonra işlemlerimiz bitirildi.Daha önceki planlamamız dahilinde araba kiralama işlemine koyulduk. İyi bir pazarlık yaparak (sizde mutlaka yapın) aracımızı kiraladık ve otelimize yöneldik.Otele yerleştikten sonra arabamız binip önce güney tarafına doğru yolculuğa başladık. Belirlediğimiz yerleri tek tek gezdik. Genelde araç içinde yaptık bu geziyi. Ancak köylerin merkezi yerleri tek.sandalyeye uygundu. Birkaç kez inip kafelerde oturduk. Plajlara uğradık.
Akşam turu bitirip otele döndük. Sahil boyunca dizilen bir çok lokanta ve kafeler bulunmaktadır. Sahil boyu tamamen düz ve sandalyeye uygun. Yürüyüş bandında bir tek sandalye bile taşmamıştı. Çeşmede çektiğimiz sıkıntıdan sonra bu düzen takdirimizi aldı doğrusu. Lokantalardan birisine oturarak deniz ürünleri ağırlıklı yemeğimizi yedil. Fiyatlar uygun ölçülerde ve yemekler bayağı lezzetliydi.
Gerek lokantalar gerek kafeler ve belirttiğim gibi sahil boyu her yönü ile tekerlekli sandalyeye uygun olması bizim hiç zorlamadan gezmemizi sağladı.İkici gün bu sefer adanın kuzey kısmına yöneldik. Sahilde bulunan köylerin birinde mola verip denizin hemen dibindeki kafelerinde oturduk. Her şey tek.sandalyeye uygundu.
Uzun kalma düşüncesindeyseniz denize girme imkanı var. Ama biz kısa kaldığımızdan denize girmedik.Akşam üstüne doğru aracımız teslim edip feribota yöneldik. Bu arada benzincilerde pompalar kartla çalışmakta, hiçbir görevli yoktu. Tecrübemiz olmadığından ödemeyi yaptığımız halde benzini alamadık. Bu nedenle teslim anın da bayağı güçlük yaşadık.Genel olarak belirttiğim gibi araçla gezdiğimizden bir sıkıntı yaşamadık. Şehirler ve köyler gündüz bomboş akşam oldu mu ise yer bulunmayacak kadar kalabalık.
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
Son yorumlar